مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٣

ايشان همين ديدگاه را در معنا و مفهوم آيه «ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَ أَنَّ اللّهَ لَيْسَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِيدِ» [١] تبيين كرده و قائل است كه اضافه فعل به فاعل محقق مى شود و وقتى خداوند كارها را به خود انسان نسبت مى دهد، نشانه اختيار انسان است و عدم ظلم الهى تأكيدى بر اين مطلب مى باشد. [٢] شيخ ابوالفتوح در تفسير آيه «وَ ما ذا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ الآخِرِ وَ أَنْفَقُوا مِمّا رَزَقَهُمُ اللّهُ...» [٣] مى نويسد: «و اگر در همه قرآن همين يك آيه بودى كه دليل فساد مذهب جبر باشد، بس بودى. اگر مذهب جبر است ايشان را، باشد كه گويند: ماذا عليك لو خلّيتنا و لم تمنعنا من الايمان و لم تجبرنا على الكفر و لم تخل بيننا و بين الايمان بسلب القدرة الموجبه للايمان و خلق القدرة الموجبة للكفر و الطغيان.... و [در اين صورت] كافر را بر خداى خويش حجت باشد و خداى را بر او هيچ حجت نباشد». [٤] در قرآن آياتى است كه مجبّره براى ديدگاه خود به آن تمسك كرده اند. يكى از اين آيات آيه ٧٨ سوره نساست كه مى فرمايد: «...وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّهِ...» ؛ ولى شيخ ابوالفتوح رازى درباره آن مى نويسد: «و مجبّره را تمسكى نباشد بقوله: «قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّهِ» ؛ براى آنكه در آيت دوم تفصيل جمله بداد و گفت: «ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ...» [٥] ». [٦] گويا مجبّره به آيه هشتاد سوره نسا كه مى فرمايد: «مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللّهَ...» ، براى اثبات ديدگاه خود استدلال كرده اند كه شيخ ابوالفتوح مى فرمايد: