مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٤٤٩

بنابراين يكى از كارهاى شيطان تحريش (تحريك، تهييج و شرّ آفرينى) [١] ، در پيوندهاى الفت و خويشاوندى آدميان است. در آيه ٦٣ سوره نحل از امتهايى سخن گفته شده كه شيطان اعمالشان را برايشان بياراست: «فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ...» . ابوالفتوح در تفسير آن مى نويسد: «اعمالى خبيث كه ايشان بر آن بودند از روى اغرا و اغوا و وسوسه». [٢] در آيه ٥٣ سوره اسرا به انسانها توجه داده شده است كه آنچه را كه بهتر است، بگويند؛ زيرا اهريمن در صدد است ميانشان را به هم زند: «وَ قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ...» . ابوالفتوح در تفسير اين آيه مى نويسد: «... چيزى گويند كه نكوتر باشد؛ يعنى آن فرمايند كه خداى فرمود و از آن نهى كنند كه خداى نهى كرد. قولى ديگر آن است كه خطاب با يكديگر، با نكوتر وجهى كنند، كقولهم: رَحِمَكَ اللّه و عافاك اللّه و غفر اللّه لك و مانند اين و نبايد تا متابعت شيطان كنند كه شيطان ميان شما تباهى كند و فساد». [٣] پس از آن در بيان وجه دشمنى شيطان و فساد انگيزى او در ميان آدميان از روش تفسير قرآن با قرآن مدد مى جويد و به آيه ٩١ سوره مائده توجه مى دهد كه مى فرمايد: «إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ» ؛ «همانا شيطان مى خواهد ميان شما دشمنى و كينه ايجاد كند». [٤] ذيل آيه ٦٣ سوره كهف: «قالَ أَ رَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَ ما أَنْسانِيهُ إِلاَّ الشَّيْطانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَ اتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَباً» كه به ماجراى موسى و خضر مربوط است، مؤلف روض الجنان در گزارش مشروحى درباره اين ماجرا بيان داشته است كه موسى به جست و جوى شخصى اعلم و اكمل بر مى خيزد تا با