مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٤٤٦

٩. وسوسه انگيزى و گمراه گرى اهريمن

آيه شصت سوره نسا درباره كسانى است كه دعوى مى كنند ايمان دارند، ليكن مى خواهند داورى ميان خود را به نزد طاغوت برند، با آنكه قطعاً فرمان يافته اند به طاغوت كفر ورزند. در پايان آيه نيز چنين آمده است: «وَ يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلالاً بَعِيداً» ؛ «و مى خواهند ابليس كه گمراه كند شما را گمراهى دور». [١] مؤلف روض الجنان، در بخش ترجمه آيه، ضمير غايب «هم» (آنان) را به شكل ضمير مخاطب «كم» (شما) معنا كرده است. شايد سبب آن باشد كه آيه درباره كسانى سخن مى گويد كه دست كم از نظر ظاهر جزء مسلمانان و از مخاطبان آيه محسوب مى گردند. با وجود اين، در تفسير آيه، كه بيش از ترجمه آن نيست، ضمير مذكور مطابق لفظ خود معنا شده است: «و شيطان مى خواهد كه ايشان را اضلال كند ضلالى بعيد بليغ». [٢] در اين آيه، بر وجه گمراه گرى شيطان تأكيد شده است. ذيل آيه دويست سوره اعراف: «وَ إِمّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» ؛ «اگر تباه كند تو را از ديو تباهى، پناه جوى به خداى كه او شنوا و داناست». [٣] مؤلف روض الجنان به تبيين «نزغ اهريمن» مى پردازد و آن را به معناى وسوسه انگيزى و برانگيزانندگى ابليس به سوى فساد و پليدى مى داند؛ زيرا كه در مفهوم اصلى «نزغ» همانا عنصر «حركت و برانگيختن» نهفته است: «حق تعالى گفت اگر چنان باشد كه از شيطان وسواسى و تحريكى و فسادى به تو رسد و تو را بجنباند پناه با خداى ده و با او گريز كه او شنوا و داناست، شنواست وسواس شيطان را و داناست به احوال او و شما». [٤] ذيل آيه ٢٠١ سوره اعراف: «إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا