مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٣٧٦

قرنها بر ايشان روا مى داشتند. بنابراين قرن پنجم و ششم را بايد قرن تعصّبات و دوره تسلّط اهل سنّت بر شيعه ناميد. با اين همه مذهب تشيّع به تدريج توسعه پيدا كرد و نفوذ خود را در ميان مردم بلاد گسترش داد». [١] شيعه در قرن چهارم و پنجم و ششم به تأسيس مدارس و كتابخانه ها در شهرهاى مختلف چون رى پرداخت. [٢] ابوالفتوح رازى در قرن ششم و در چنين جو و محيطى مى زيسته است. زمان او، زمان مناظرات و مباحثات فراوان و گوناگون فرق اسلامى بوده است و با توجه به اينكه در زمان او، فضاى تبليغاتى براى گسترش مبانى تشيع فراهم شده بود، امثال ابوالفتوح از علماى شيعه وظيفه خود مى دانسته كه جانانه و متعصبّانه (تعصب مثبت شيعى) از مبانى شيعه در بحث امامت و خلافت دفاع نمايند. بنابراين اين ضرورت زمانى و شرايط محيطى در زمان و محيط ابوالفتوح باعث شد كه او در جاى جاى تفسير به هر مناسبتى به اين بحث بپردازد. البته اين نكته نيز قابل تذكّر مى باشد كه وجود مباحثات و مناظرات بين فرق اسلامى، باعث تقويت مجالس وعظ و تذكير براى بيان عقايد و معارف فرق مختلف شد؛ به طورى كه در بسيارى از مناطق ايران بساط وعظ و مجلس تذكير رواج بسيار يافت. خصوصيت استفاده از وعظ و مجالس تذكير براى تبيين مبانى شيعه در دانشمندى مانند ابوالفتوح رازى وجود داشت و از اين رو، ايشان داراى گرايشهاى واعظانه در تبيين و شرح آيات بود و بدين جهت است كه همواره در ذيل آيات از حكايات و داستانهاى عام پسند بهره برده است. استاد عسكر حقوقى در اين باره مى گويد: «رى نيز چون شهرهاى خراسان مركز وعظ و تذكير بود و واعظان دانشمند و