مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٥٠

باشد، ناگزير تمام موجودات كه متعلقات علم خدا هستند، ازلى خواهند بود. پس علم خدا به اشيا به معنى موجود ساختن آنهاست. بنا بر آنچه گفته آمد، اين نتيجه حاصل مى آيد كه چون علم خدا به اشيا، ازلى نيست و علم او به چيزى آن گاه پديد مى آيد كه آن را بيافريند. لذا تغيير در علم خدا راه ندارد (حل مشكل بدا). [١] بنابر اين اگر علم خداوندى را ازلى ندانيم، پس نگاه ابوالفتوح در چينش مقدمات، مخدوش خواهد شد. همچنين همه اشكالات و معضلات در بحث بدا، از مقايسه ميان عالم محدود طبيعت و جهان نامحدود لا يتناهى ذات خداوندى تطبيق صفات عالم محدود و متناهى بر جهان نامحدود نامتناهى به بار مى آيد. ليك آنچه در نظر ما محال و ممتنع است، بر خداوند محال و ممتنع نيست و در آنجا تغيير اراده و تصميم به آن معنى كه ما درباره انسان به كار مى بريم، در كار نيست. [٢] اين پاسخى است بر كلام ابوالفتوح رازى كه فرموده بود: بدا از تغيير و حدوث حكايت دارد و حدوث و تغيير در خداوند راه ندارد. [٣] خداوند قدرتى است نامحدود و هر چه بخواهد، مى كند و اين است معنى «يَمْحُوا اللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ» . [٤]