مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٤٥

الممكنات منوط بمشيته تعالى، فإن شاء أوجده و إن لم يشأ لم يوجده، و لا ريب أيضاً فى أنّ علم اللّه سبحانه قد تعلق بالأشياء كلّما منذ الأزل و أنّ الاشياء بأجمعها كان لها تعيّن علمى فى علم اللّه الأزلى و هذا التعيين يعبّر عنه ب «تقدير اللّه » تارة و ب «قضائه» تارة أخرى... . فمعنى تقدير اللّه تعالى للأشياء و قضائه بها أن الاشياء جميعها كانت متعينة فى العلم الالهى منذ الازل على ما هى عليه من أنّ وجودها معلّق على أن تتعلق المشيئة بها، حسب اقتضاء المصالح و المفاسد التى تختلف الظروف و التى يحيط بها العلم الالهى». {-١-}

٣. نظريه ابوالفتوح رازى

در ميان دانشمندان شيعه كه نگاه مثبت و پذيرنده اى از مقوله بدا دارند، دو دانشور و انديشمند را مى توان يافت كه با آنان همداستان و هم باور نبوده و ديدگاهى منفى و منكرانه به بدا دارند. آن دو بزرگوار، يكى ابوالفتوح رازى است و ديگرى خواجه نصير الدين طوسى. [٢] چون مقاله حاضر تناسب و پيوستگى ويژه اى با جناب ابوالفتوح دارد، فقط به طرح و تحليل و نقد نظر ايشان مى پردازيم و رأى خواجه نصير را به مقال و مجالى ديگر حوالت مى كنيم. ابوالفتوح از بدا به نسخ فرمان پيش از زمان انجام گرفتن آن (نسخ الشى ء قبل وقت فعله) [٣] تعبير مى كند و تصريح مى كند كه «بدا بر خداى تعالى روا نبود». بنا بر نظريه ابوالفتوح، بدا بر انسان رواست كه عالم به علم محدث است و از عواقب امور و رويدادهاى آينده آگاه نيست. وى با دانش محدود خود، دستور به انجام گرفتن كارى مى دهد كه از فرجام آن بى خبر است و چون گذشت زمان و به دست آمدن آگاهى هاى تازه، فرجام نامطلوب كار را بر او روشن ساخت، از انجام