مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٦٥

بيانش قوله: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ» [١] ، أى سَيُثيبَهُمْ وَ يَهْديهِم إلى طَريقِ الجَنَّةِ و قوله «وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ * سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ» [٢] و معلوم است كه خداى تعالى مؤمنان را به جزاى ايمان، ايمان ندهد؛ ثواب دهد و نيز معلوم است كه آن را كه بر سبيل خداى كشته باشند، پس از كشتن ايشان، ايمان ندهد؛ ثواب دهد. و قوله: «يَهْدِى بِهِ اللّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلاَمِ» [٣] و قوله: «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا» [٤] و امثال اين بسيار است. و مراد به شرح صدر، الطاف و توفيق و بيان و كمال عقل باشد كه از آن به ايمان رسند و از ايمان به ثواب. و اين هر دو وجه معتمد است و نظاير بسيار دارد در قرآن. وجهى دگر در شرح صدر، آن است كه يا چنان تفسير كنند كه اهل دل كردند، يا چنان كه مخالفان ما گفتند. اگر چنين تفسير دهند، شبهه زايل باشد». [٥] و نيز در تفسير آيه ١٦٥ سوره انعام: «... وَلاَ تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى...» مى نويسد: «در آيه دليل است از دو وجه بر بطلان مذهب مجبّره: يكى از آنجا كه گفت: «وَلاَ تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ ...» آن گه گفت: مرجع و مآل و بازگشت شما با اوست، خبر دهد شما را با آنچه در او خلاف كرده باشيد؛ يعنى جزا دهد شما را بدانچه كرده باشيد و اين دليل است بر صحت مذهب عدل و بطلان مذهب جبر». [٦]