مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٦٤

وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءنَا» ». [١] همچنين ابوالفتوح در تفسير آيه سيزدهم سوره رعد: «... إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ...» گويد: «و اين آيت دليل است بر فساد قول مجبّره كه گفتند: خداى تعالى نامستحق را عقوبت كند و ثواب و عقاب نامعلّل باشد. اگر خداى تعالى در دنيا، نعمت و عافيت بر بنده بنگرداند تا او حال بر خود بنگرداند، اولى تر كه ثواب و عقاب مخلّد نامستحق و نامعلل نباشد». [٢] همو در تفسير آيه ١٢٦ سوره انعام: «فَمَن يُرِدِ اللّهُ أَن يَهْدِيَهُ يَشرح صدرهُ لِلإِسْلاَمِ ...» آورده: «ظاهر آيه چنان مى نمايد كه مجبره را تمسك تمام است به اين آيه در باب جبر و چنين نيست؛ براى آنكه در آيه چند وجه گفتند اهل عدل و توحيد كه هر يك آيه را از آن ببرد كه در او شبهتى و مستمسكى باشد اهل جبر را: اول آنكه مراد به هدايت، مقدمات ايمان باشد و اسباب و آلات آنكه به خداى تعالى تعلق دارد؛ چون اِقدار و تمكين و ازاحت علت و نصب ادله و دليل بر اين قوله تعالى: «وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى ...» [٣] ، قوله «وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى ...» [٤] و مانند اين بسيار است. و مراد به شرح صدر اين باشد از بيان و الطاف و توفيق و معنى آيه آن باشد كه هر كه را خدا خواهد تا توفيق دهد و لطف كند به او، به كند و بدهد. دوم و وجهى ديگر آن است كه مراد به هدايت، ثواب است و نمودن راه بهشت.