مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٥٨

ظواهر آيات محكمه من قوله: «وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى» [١] و «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» [٢] و «جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ» [٣] و «جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ» [٤] ، و بر قاعده عدل و ادله عقل مطّرد نيست. اما بر مذهب مجبره راست است؛ براى آنكه چون خداى تعالى كافران را و گناهكاران را به كفرى و فسقى كه او آفريند در ايشان بخواهد گرفت و ايشان را در آن باب اختيارى نه و از آن محيصى نه، چرا نشايد كه يكى را به گناه ديگرى بگيرد و اگرچه او در آن بى گناه باشد». [٥] همو در تفسير آيه ٤٧ سوره فصلت: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاء فَعَلَيْهَا وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ» گويد: «و آيت دليل است بر بطلان مذهب مجبّره و آنكه جزا، جز بر عمل نيست و خداى تعالى خالق و فاعل ظلم نيست و ثواب و عقاب جز به استحقاق نباشد». [٦] و نيز در تفسير آيه دوازده سوره ملك: «فَاعْتَرَفُوا بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ» گويد: «و آيه از چند وجه دليل است بر بطلان مذهب مجبّره...». [٧]

هر مكلفى در انجام تكاليف خود مخيَّر است و آزاد

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه ١٤٠ سوره آل عمران: «... وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ الآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِى الشَّاكِرِينَ» گويد: «و مورد آيت آن است كه مكلف مخير است و ممكن باشد به آنچه خواهد و اختيار كند، مجبر نيست؛ چنان كه مجبر گفت، خداى تعالى گفت: هرچه خواهى