ديگران است و ترجمه مشروحى از شخص او در كتب تراجم به چشم نمى خورد، و ما از نويسنده مقدّمه سپاسگزاريم كه با بذل جهد و كوششهاى فراوان توانسته است تا حدّى نيمرخى روشن از چهره مؤلف ترسيم كند. در نيمه نخست قرن ششم چهار تفسير بزرگ و پرآوازه، كه تاكنون اهميّت و مرجعيت خود را حفظ نموده اند، به رشته تحرير درآمده است كه دو تفسير به زبان فارسى و دو تفسير ديگر به زبان عربى است و نيز دو تاى آنها بر مشرب شيعى و دو تاى ديگر بر مشرب سنّى نگارش يافته است. اينك اسامى و مؤلفان اين چهار تفسير: ١. كشف الأسرار و عدّة الأبرار: نگارش ابوالفضل رشيد الدين ميبدى كه تفسير خود را بر اساس تفسير عرفانى خواجه عبداللّه انصارى استوار نموده و در سال ٥٢٠ از تأليف آن فارغ گرديده است. ٢. روض الجنان و روح الجنان: نگارش ابوالفتوح حسين بن على خزاعى نيشابورى كه بين سالهاى ٤٨٠ و ٥٥٢ مى زيسته است. ٣. الكشاف عن حقائق التنزيل: نگارش شيخ محمود زمخشرى معروف به جار اللّه كه از نگارش آن در سال ٥٢٨ در مكّه معظمه فارغ شده است. ٤. مجمع البيان: تأليف شيخ طبرسى متولد ٤٧١ و متوفاى ٥٤٨ مى باشد. وى اين اثر نفيس خود را در سال ٥٣٦ به پايان رسانيده است. اين يك شگفتى است. در اينجا شگفتى ديگرى نيز وجود دارد و آن اينكه در يك قرن و در يك عصر، دو مفسّر بزرگ شيعى مشغول نگارش تفسير بوده اند و هيچ يك از وضع ديگرى آگاه نبوده است. اگر شيخ ابوالفتوح رازى در سالهاى ٥٣٠ به بعد مشغول نگارش روض الجنان بوده، شيخ ابو على طبرسى (٤٧١ ـ ٥٤٨) در