مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١١٦
اهل عدل است». [١] ايشان آيات «فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ» [٢] ، «أُولئِكَ جَزاؤهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النّاسِ أَجْمَعِينَ» [٣] و «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ...» [٤] را دليل بر بطلان قول مجبّره مى داند و مى گويد اين آيات به صراحت مى رسانند كه جزا بر عمل باشد. [٥] ابوالفتوح رازى در ردّ ديدگاه آنان به آيات: «لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى» [٦] ، «كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ» [٧] ، «جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ» [٨] و «جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ» [٩] ، تمسك مى كند و مى نويسد: «بر قاعده عدل و ادله عقل ديدگاه مجبّره كه مى گويند امكان دارد در قيامت يكى را به گناه ديگرى بگيرند و گناهان مقتول بر قاتل نهند، باطل بوده و ظواهر آيات محكمه اى كه بر شمرديم، آن را ردّ مى نمايد». [١٠] آيات ديگرى هم بر صحت ديدگاه ابوالفتوح رازى دلالت مى كند كه خود وى به آنها استناد كرده است. وى آيه «وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاّ عَلَيْها» [١١] را دليل صحت ديدگاه مذهب اهل عدل و بطلان مذهب جبر مى داند. [١٢] از آيات صريح در اين باب آيه «إِنَّ اللّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ» [١٣] است كه شيخ ابوالفتوح درباره آن مى نويسد: «و اين آيت دليل است بر فساد قول مجبّره كه گفتند: خداى تعالى نامستحق را
[١] روض الجنان، ج ٢، ص ٩٠.[٢] آل عمران (٣): آيه ٥٧.[٣] آل عمران (٣): آيه ٨٧.[٤] آل عمران (١٨٥): آيه ١٨٥.[٥] روض الجنان، ج ٤، ص ٣٥٦ و ٤٢١ ـ ٤٢٢؛ ج ٥، ص ١٩٥؛ ج ١٠، ص ٧ ـ ٨ .[٦] انعام (٦): آيه ١٦٤.[٧] مدثر (٧٤): آيه ٣٨.[٨] احقاف (٤٦): آيه ١٤.[٩] توبه (٩): آيه ٨٢ .[١٠] روض الجنان، ج ٦، ص ٣٤٢.[١١] انعام (٦): آيه ١٦٤.[١٢] روض الجنان، ج ٨، ص ١١٥.[١٣] رعد (١٣): آيه ١١.