مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١١٣

«لام در «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاّ لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللّهِ» لام غرض است، تا همه خلايق طاعت او دارند... و مذهب مجبّره آن است كه خداى تعالى از مطيعان طاعت مى خواهد و از عاصيان معصيت... و اين آيت دليل است بر بطلان مذهب مجبّره...». [١] شيخ ابوالفتوح رازى معتقد است كه در بعضى از آيات خداوند به صراحت بيان كرده كه كفر را نه من، بلكه شيطان در دل كافران بياراست وآنان را از خداى خود غافل ساخت و اين نيز دليل ديگرى است كه نشان مى دهد خداوند كفر در دل كافران نمى آفريند. وى آيه هاى ٤٢ و ٤٣ سوره انعام را از اين جمله مى داند. در اين آيه آمده است: «وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» كه بنابر نظر ابوالفتوح «و در اين آيت دليل است بر بطلان قول مجبّره». [٢] همچنين ايشان در تفسير آيه «وَ قاتِلُوهُمْ حَتّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلّهِ...» [٣] مى نويسد: «پس معنى آيه آن است كه: كارزار كنيد تا كفر چنان ذليل و مهين شود كه سبب فتنه نباشد... و دين همه خداى را بود و هيچ شيطان را نبود... و در اين آيت دليل است بر بطلان قول مجبّره كه گفت: دين همه خداى را باشد. اگر كفر كافر هم خداى آفريند، دين او نيز خداى را باشد و اين خلاف آيت بود...». [٤] وى آيه «وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ...» [٥] قوى ترين آيه بر فساد مذهب مجبره دانسته،