در دست خداست، به پيامبرش فرمود كه اين آلت در دست تو نيست و هدايتى كه به تو تعلق دارد، دعوت به خير است. گويا بعضى از اهل سنت، اين آيه را بر ابوطالب منطبق ساخته و دليل كفر وى دانسته اند كه ابوالفتوح به پاسخ آن پرداخته و نوشته است: «جمله «مَنْ أَحْبَبْتَ» ، اگر منظور ابوطالب باشد، نشانه محبت پيامبر به وى است و به اتفاق علماى اسلام نشايد كه رسول عليه السلام كافرى را كه مصرّ بر كفر خويش است، دوست داشته باشد...». وى در ادامه به ادله ايمان ابوطالب پرداخته و ثابت كرده كه ابوطالب به پيامبر ايمان راسخ داشته است. [١] شيخ ابوالفتوح در جلد بيستم تفسير خويش به يكى از مهم ترين ادله هاى قرآنى اختيار انسان اشاره مى كند و مى نويسد: آيه «إِنّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمّا شاكِراً وَ إِمّا كَفُوراً» يكى از بهترين آيه ها در ردّ و بطلان قول مجبّره است. ايشان گفتند خداى تعالى هدايت ندهد كافران را و خداى تعالى در اين آيه گفت: «من هدايت دهم بنده را اگر شاكر باشد و اگر كافر،... و در ادامه كافران را تهديد و مؤمنان را وعده داد...». [٢] و اين چنين شيخ ابوالفتوح رازى در سراسر تفسير خويش هدايت و ضلالت را بر وجهى تفسير كرد تا از حكيم قبيح سر نزند و حكيم بر حكمت مطلق خود باقى بماند و هيچ خطايى بر قلم صنع نرفته باشد.

مشيّت و اراده الهى

در قرآن كريم آيات فراوانى بر حضور مشيّت و اراده الهى بر سراسر عالم غيب و شهود دلالت دارد، ولى انديشمندان اسلامى در تفسير اراده و مشيّت الهى

[١] روض الجنان، ج ١٥، ص ١٤٧ ـ ١٥٤.[٢] همان، ٢٠، ص ٧٢ ـ ٧٣.