موقدة، من كظمه اطفأها و من اطلقه اول محرق بها.»[١] يعنى: «غضب آتش افروخته‌اى است. هركه خشم فروخورد، آتش را فرونشاند. و اگر بازگذاشت، اوّل كسى كه به آن آتش مى‌سوزد اوست.» چه آن آتش آثار حدّت و شدّت و نكايت‌[٢] اوّل‌بار به دل و اعضاى صاحب غضب مى‌رساند و تندى آن جنان‌[٣] و اركان او را مى‌سوزاند. و نيز از كلمات آن حضرت است كه، «المبادرة الى العفو من اخلاق الكرام و المبادرة الى الانتقام من شيم اللئام.»[٤] يعنى: «مبادرت به عفو از اخلاق كريمان است و مبادرت به انتقام از شيم‌[٥] لئيمان.» و نيز از كلمات آن حضرت است كه، «العاقل من تغمّد[٦] الذّنوب بالغفران، و الكريم من جارى الاساءة بالاحسان.»[٧] يعنى: «عاقل [٨٣ آ] كسى است كه بپوشاند گناهان را به بخشايش، و كريم كسى است كه مكافات بدى به نيكويى كند.» و فرموده كه، «العفو زكاة الظفر»[٨]. يعنى: «عفو و بخشايش زكات ظفر يافتن است.» چه هرچيز از اموال و ساير مرغوبات كه به دست آيد، آن را زكاتى هست كه دادن آن باعث نموّ و پاكى و زيادتى آن چيزى كه حاصل است مى‌شود. و زكات غلبه و نصرت و ظفر يافتن بر خصوم، عفو است، كه چون عفو ملكه باشد خداى عز و جلّ ظفر و نصر را زياد گرداند. و چون كسى در حين ظفر در تعذيب عباد و تخريب بلاد كوشد، خداى عز و جلّ به زودى رايت نصر او را منكوس‌[٩] گرداند و به حسب عاقبت عافيتى در آن نصرت نبيند.

نقل است كه، نزد حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله آوردند آن زن يهوديه را كه در گوسفند زهر كرده بود كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و اله تناول نمايد. حضرت فرمود كه، «چه چيز داشت تو را بر آنچه كردى؟» يهوديه گفت: «گفتم اگر او پيغمبر است، ضرر به او نمى‌رساند؛ و اگر ملك است، خلق را از او خلاص مى‌كنم.» حضرت از او عفو فرمود و متعرض او نشد.[١٠]

[١] - همان، ش ١٧٨٧:« ... كان اول محترق بها».

[٢] - قهر بر دشمن به قتل و جراحت.

[٣] - دل، قلب، درون چيزى.

[٤] - غرر الحكم، ش ١٥٦٦.

[٥] - خلق و عادت.

[٦] - اصل:« نعمه».

[٧] - غرر الحكم، ش ١٦٩٧.

[٨] - همان، ش ٣٥٨.

[٩] - منكوس:« سرنگون».

[١٠] - اين رويداد مربوط است به فتح خيبر، و آن زن يهودى كه حضرت را مسموم ساخت زينب دختر حارث بود كه به انتقام قتل پدر و عمو و شوهرش آهنگ كشتن حضرت رسول٦ كرده بود. نك: مغازى واقدى، ج ٢، صص ٦٧٧ تا ٦٧٩.