ابداعى مبتنى بر تفكّر و انديشه. روضة الانوار در محيط و فضايى تدوين شده كه سازگارى مباحث شرعى با علوم عقلى و به‌ويژه فلسفه و شعب آن به كمال رسيده و از طرف ديگر، در آثار نويسندگان كمتر نوآورى ديده مى‌شود.

از نوشته سبزوارى چنين برمى‌آيد كه فكر تأليف كتاب از خود او بوده، امّا چون انجام چنين كارى به امضاى شاه صفوى نرسيده بود، از پرداختن به آن خوددارى مى‌ورزيد تا آنكه قائد توفيق مساعدت نموده، مبشّر غيبى بشارت قدسى رسانيد و از جانب اعلى اشاره اشراف به امر مذكور عزّ صدور يافت. اگر از خوشامدگوييها و غلوهايى كه به منظور بزرگداشت شاه صورت گرفته- همچون اداى حق شكرگزارى و غيره- بگذريم، خود او انگيزه‌اش را از اين كار تأليف كتابى مشتمل بر آنچه پادشاهان را در كار باشد، به حساب نجات و رستگارى اخروى و آنچه ايشان را نافع باشد به حسب تدبير و مصلحت ملكى‌[١] خوانده است.

كتاب در يك مقدمه و دو قسم ترتيب يافته است. مقدّمه به مباحث نظرى سياست اختصاص دارد كه از اثبات نيازهاى مادى انسان و فايده و ضرورت تشكيل اجتماع و سپس احكام و مقررات نتيجه مى‌گيرد كه آدميان در زندگانى كردن به پادشاهان نيازمندند. بررسى علل ثبات و دوام نظام پادشاهى و شناسايى اسباب و عوامل اختلال و زوال ملك در همين‌جا صورت مى‌گيرد.

موضوع قسم اول، كه در حقيقت به منزله مقدمه‌اى براى قسم دوم است، براساس سنّت ديرين به اخلاق اختصاص دارد. به اعتقاد انديشمندان يونانى، همچون ارسطو، موضوع دو علم اخلاق و سياست سعادت يا خير برين است، امّا سعادتى كه مورد نظر اوست تنها در زندگى فردى تحقّق پيدا نمى‌كند و ويژه آن نيست، بلكه جايگاه راستين آن، در شهر و زندگى مدنى است.[٢] به همين دليل است كه اخلاق حكم ديباچه‌اى بر سياست را پيدا مى‌كند و آرمانهاى سياسى بر پايه برخى اصول اخلاقى يا احكام ارزشى قرار مى‌گيرد.[٣]

در اين قسمت از كتاب آنچه كه موجب رستگارى پادشاه و ثواب و رفع درجات و

[١] - اثر حاضر، ص ٥٤.

[٢] - زوال انديشه سياسى در ايران، صص ٦٤ و ٦٥.

[٣] - نك: مبانى انديشه سياسى در ايران و جهان اسلامى، ص ٢٧.