آن امر به تو كنم. خ گفتم: خ يا امير المؤمنين! من بنده و بنده‌زاده توام. خ گفت: خ نظر كردم در احوال برادرم مأمون. چهار كس را تربيت كرد و با ايشان نيكوييها كرد؛ خوب ظاهر شدند و آثار نيكو از ايشان پديد آمد. و من نيز چهار كس را تربيت كردم و با ايشان نيكويى نمودم؛ هيچ‌يك از ايشان خوب ظاهر نشد. خ‌

گفتم: خ كيستند آنها كه مأمون با ايشان نيكويى كرد؟ خ‌

گفت: خ طاهر بن الحسين. ديدى و شنيدى احوال او را، و پسرش عبد اللّه بن طاهر. او مردى است كه هيچ‌كس مثل او نديده. ديگر، تو. و اللّه كه تو مردى كه پادشاه عوض تو نمى‌تواند يافت هرگز. ديگر، برادرت، محمّد بن ابراهيم. كجا مثل محمّد كسى به‌هم مى‌رسد. و من تربيت كردم افشين را. ديدى كه كار او به كجا رسيد، و انباش سست و درهم بود كار او، و انياخ لا شى‌ء است، و وصيف در او معنيى و محصلى نيست. خ‌

گفتم: خ جواب اين مى‌گويم، به شرط آنكه در امان باشم از غضب تو. خ گفت: خ چنين است. خ گفتم: خ يا امير المؤمنين! برادر تو مأمون نظر كرد بر اصلها، و آنها را كار فرمود به جانب ايشان و آثار خوبى ايشان ظاهر نشد. و كار فرمود امير المؤمنين فرعها را، خوب ظاهر نشدند به سبب آنكه چون ايشان را اصلى نبود. خ گفت: خ يا ابا اسحاق! كشيدن اين جفا در اين مدّت بر من آسانتر بود از شنيدن اين جواب كه تو گفتى. خ»

شرط دوم كه مراعات آن پادشاه را در تدبير خادمان و عاملان ضرور است، آن است كه در تحصيل و تربيت مردم خوب قابل هر كار مى‌كوشيده باشد و هركس را از پايه‌اى بر پايه ديگر مى‌رسانيده باشد، چنانكه چون در پايه اولى به شرايط نيكو خدمتى عمل كند او را به پايه بالاتر برساند. و پادشاه مراقبت احوال بندگان و خادمان و غلامان و عاملان نمايد و بعضى را به تعليم مدد نمايد و بعضى را منسوب به بعضى سازد كه كارهاى او ببينند و بر قواعد و قوانين مطّلع شوند و صاحب وقوف گردند؛ و از هركه نيكو خدمتى ببيند، دقايق احسان و اكرام مرعى دارد و بر قدر پايه او بيفزايد؛ و از هركه تقصيرى و بى‌وقوفى بيند، در قدر و مرسوم او كم كند و نحوى كند كه همه دانند كه پادشاه چنان نيست كه قدر نيكى و بدى نداند، و همه پيش او يكسان باشد تا همه در كارهاى خود سعى كنند و مرتبه‌مرتبه ترقّى در احوال ايشان به‌هم مى‌رسد و مستعدّ مراتب عالى‌