مى‌باشد و اكثم بن صيفى‌[١] گفته كه، «الصّبر على جزع الحلم اعذب من جزع ثمرة النّدم.» يعنى: «صبر بر جزع حلم شيرينتر است از چيدن ميوه پشيمانى.» و از اينجاست كه حضرت مقدّس امام المتّقين ٧ فرموده كه، «الحلم حجاب من الآفات.»[٢] يعنى: «حلم حجابى است از آفتها.» چه از غضب آفتهاى دنيوى و اخروى مسارعت و مبادرت مى‌نمايند.

و فرموده كه، «العفو يوجب المجد.»[٣] يعنى: «عفو موجب مجد و بزرگى است.» و فرموده كه، «الغضب تفسد الباب و يبعد من الصّواب.»[٤] يعنى: «غضب فاسد مى‌سازد عقلها را و از حقّ و صواب دور مى‌اندازد.» چه هرگاه آتش غضب مشتعل شد، عنان عقل از دست مى‌رود و نفس متابعت قهرمان غضب مى‌نمايد و در آن وقت تسلّط بر نفس بغايت دشوار است، مگر نفس شريفى كه سجيّه مرضيّه حلم شعار و دثار او بوده باشد.

از كتاب سليمان بن داوود ٧ منقول است كه، «القاهر لنفسه اشدّ ممّن يفتح المدينة وحده.»[٥] يعنى: «قهركننده نفس چنانچه عنان شهوت و غضب در فرمان او باشد و شهوت و غضب او را از راه نبرد، سخت‌تر از كسى است كه شهرى را به تنهايى فتح نمايد.» احنف بن قيس، كه از مشاهير عقلاى عرب است، به پسر خود گفت: «اى فرزند! هرگاه اراده كنى كه با كسى برادرى و صداقت به‌جا آورى، او را در غضب آر. اگر در حال غضب از طريقه انصاف تجاوز نكند، او را اختيار كن و الّا از او حذر كن.»

و در كلمات مقدّسه حضرت امير المؤمنين ٧ هست كه، «احذروا الغضب فانّ اوله جنون و آخره ندم.»[٦] يعنى: «حذر كنيد از غضب! كه اوّل آن ديوانگى است و آخر آن پشيمانى.» و نيز هست كه، «الغضب عدو فلا تملكه نفسك.»[٧] يعنى: «غضب دشمن است. او را مالك نفس خود مساز.» و نيز از كلمات آن حضرت است كه، «الغضب نار

[١] - اكثم بن صيفىّ بن رياح تميمى از حكماى اعراب در روزگار جاهلى و متوفّى به سال ٩ هجرى. گفته شده با عده‌اى از قومش به قصد اسلام آوردن راهى مدينه شد، ولى در راه درگذشت. عبد العزيز بن يحيى جلودى كتابى دارد به نام اخبار اكثم كه مشتمل است بر سخنان حكيمانه او. الوافى بالوفيات، ج ٩، صص ٣٤٢ تا ٣٤٤؛ زركلى، الاعلام، ج ٢، ص ٦.

[٢] - نور الحقيقة، ص ٢١٣، كلمه« من» در اين مأخذ نيست.

[٣] - غرر الحكم، ش ٧٧٥.

[٤] - مأخذ يافت نشد.

[٥] - مأخذ يافت نشد.

[٦] - غرر الحكم، ش ٢٦٣٥( با اندك تفاوت).

[٧] - همان، ش ١٣٣٧.