جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩٧ - غزل ١٠٦ مردم ديده ما، جز به رخت ناظر نيست

كنايه از اينكه: معشوقا! روحى كه در طلبت نباشد و نجويدت، الهى كه به دام دنيا و تعلّقات آن گرفتار و رنجور باد! همان گونه كه مرغ وحشى به بند صيّاد مبتلا مى‌گردد و رنج مى برد، زيرا:

٨١٦

«ماذا وَجَدَ مَنْ فَقَدَكَ؟! وَمَا الّذى فَقَدَ مَنْ وَجَدَكَ؟! لَقَدْ خابَ مَنْ رَضِىَ دُونَكَ بَدَلًا، وَلَقَدْ خَسِرَ مَنْ بَغى‌ عَنْكَ مُتَحَوّلًا»

[١]: (كسى كه تو را از دست داد چه چيز يافت و آنكه تو را يافت چه چيز از دست داد؟ مسلماً هركس به جاى تو به ديگرى دل بسته و خشنود شد، محروم گشت، و هر كه از تو روى گردان شد، زيان برد.- نيز:

٨١٧

«خابَ الْوافِدُونَ عَلى غَيْرِكَ، وَخَسِرَ الْمُتَعَرّضُونَ إلّالَكَ، وَضاعَ المُلِمُّونَ إلّابِكَ، وَأجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ إلّامَنِ انْتَجَعَ فَضْلَكَ بابُكَ مَفْتُوحٌ لِلرّاغِبينَ، وَخَيْرُكَ مَبْذُولٌ لِلطّالِبينَ»

[٢]: (آنان كه بر غير تو فرود آمدند نوميد و محروم گشتند، و آنان كه جز از تو طلب نمودند زيان بردند، و كسانى كه جز آهنگ و قصد تو را نمودند گمراه شدند، و همه طالبان با خشكى و نيستى مواجه شدند جز طالبان فضل و بزرگى‌ات. درگاهت براى آنان كه ميل و رغبت [به تو] دارند، گشوده، و خير و خوبى‌ات براى جويندگان [آماده‌] بذل و بخشش است.- به گفته خواجه در جايى:

دلبرا! عاشق تهيدستت اگر در طلب ديدارت نمى تواند روح خود را به پايت نثار.

[١] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٩.

[٢] -

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٧٩، ص ٢٨٣.