جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از امام خمينى قدس سره

غزلى از علامه طباطبايى قدس سره

مقدمه ديدگاه خواجه نسبت به پادشاهان زمان خود

غزل 61 يا رب! آن شمع شب افروز زكاشانه كيست؟

غزل 62 بنال بلبل! اگر با منت سر يارى است

غزل 63 اگرچه عرض هنر پيش يار بىادبى است

غزل 64 عيب رندان مكن اى زاهد پاكيزه سرشت!

غزل 65 جز آستان توام در جهان پناهى نيست

غزل 66 حال دل با تو گفتنم هوس است

غزل 67 حسنت به اتفاق ملاحت، جهان گرفت

غزل 68 خيال روى تو در هر طريق، همره ماست

غزل 69 در اين زمانه، رفيقى كه خالى از خل است

غزل 70 دل و دينم شد و دلبر به ملامت برخاست

غزل 71 روى تو كس نديد و هزارت رقيب هست

غزل 72 ساقيا! آمدن عيد، مبارك بادت!

غزل 73 ساقى! بيار باده، كه ماه صيام رفت

غزل 74 صبا! اگر گذرى افتدت به كشور دوست

غزل 75 غمش تا در دلم مأوى گرفته است

غزل 76 صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت

غزل 77 گر ز دست زلف مشكينت خطايى رفت، رفت

غزل 78 به كوى ميكده، هر سالكى كه ره دانست

غزل 79 تا سر زلف تو در دست نسيم افتاده است

غزل 80 بلبلى برگ گلى خوش رنگ در منقار داشت

غزل 81 به دام زلف تو، دل مبتلاى خويشتن است

غزل 82 عارف از پرتو مى، راز نهانى دانست

غزل 83 حاصل كارگه كون و مكان اين همه نيست

غزل 84 بحرى است بحر عشق كه هيچش كناره نيست

غزل 85 چه لطف بود كه ناگاه، رشحه قلمت

غزل 86 ز گريه مردم چشمم، نشسته در خون است

غزل 87 ز آن يار دلنوازم، شكرى است با شكايت

غزل 88 يا رب! سببى ساز كه يارم به سلامت

غزل 89 ساقىام خضر است و مى، آب حيات

غزل 90 شربتى از لب لعلش نچشيديم و برفت

غزل 91 ما را ز آرزوى تو، پرواى خواب نيست

غزل 92 خم زلف تو دام كفر و دين است

غزل 93 ديدى كه يار جز سر جور و ستم نداشت

غزل 94 برواى زاهد! و دعوت مكنم سوى بهشت

غزل 95 اى نسيم سحر! آرامگه يار كجاست؟

غزل 96 خواب آن نرگس فتان تو، بى چيزى نيست

غزل 97 ديدمش دوش كه سرمست و خرامان مى رفت

غزل 98 هر آن خجسته نظر، كز پى سعادت رفت

غزل 99 خمى كه ابروى شوخ تو در كمان انداخت

غزل 100 روشن از پرتو رويت، نظرى نيست كه نيست

غزل 101 كس نيست كه افتاده آن زلف دو تا نيست

غزل 102 رواق منظر جشم من آشيانه توست

غزل 103 ساقى! بيا كه يار ز رخ پرده بر گرفت

غزل 104 شنيدهام سخنى خوش كه پير كنعان گفت

غزل 105 مدامم مست مى دارد نسيم جعدگيسويت

غزل 106 مردم ديده ما، جز به رخت ناظر نيست

غزل 107 بى مهر رخت، روز مرا، نور نمانده است

غزل 108 مدتى شد كآتش سوداى او در جان ماست

غزل 109 امروز، شاه انجمن دلبران يكى است

غزل 110 المنة لله! كه در ميكده باز است

غزل 111 مير من! خوش مى روى، كاندر سرا پا ميرمت

غزل 112 اكنون كه مى دمد از بوستان، نسيم بهشت

غزل 113 درد ما را نيست درمان الغياث!

غزل 114 تا كى بود ميانه اهل كتاب بحث

غزل 115 سزد كه از همه دلبران، ستانى باج

غزل 116 آتش اندر آب افسرده است، يا مى در زجاج؟

غزل 117 اگر به مذهب تو، خون عاشق است مباح

غزل 118 ببين هلال محرم، بخواه ساغر راح

غزل 119 دل من در هواى روى فرخ

غزل 120 ابر آذارى بر آمد، باد نوروزى وزيد

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٠٣ - غزل ٩٥ اى نسيم سحر! آرامگه يار كجاست؟

ابروانت را (كه نوعى از تجلّياتت مى باشد) محراب توجّه او قرار نمى دهى.

عقل ديوانه شد، آن سلسله مُشكين كو؟		دل ز ما گوشه گرفت، ابروى دلدار كجاست؟

محبوبا! شدت عشقت سبب شد عقل و عالم خيالى و اعتبارى‌ام فريفته تو گردند، كه:

٩٤٨

«وَلأسْتَغْرِقَنَّ عَقْلَهُ بِمَعْرِفَتى وَلأقُومَنَّ لَهُ مَقامَ عَقْلِهِ»

[١]: (و هر آينه عقل او [عامل به رضاى خود] را غرق در معرفت و شناخت خود ساخته، و خود به جاى عقل او قرار خواهم گرفت.).

كجاست سلسله و كثرات عطر آگينت؟ تا بوى تو را از آنها استشمام نمايم، و كجاست محراب ابروانت؟ تا به تمام وجود در مقام عبوديّتت بر آيم. به گفته خواجه در جايى:

بغير آنكه بشد دين و دانش از دستم‌		دگر بگو كه ز عشقت، چه طَرف بر بستم؟

بيار باده كه عمرى است تا من از سرِ امْن‌		به كُنج عافيت از بَهْرِ عيش ننشستم‌

بسوخت حافظ و آن يارِ دلنواز نگفت‌		كه مرهمى بفرستم چو خاطرش خَستم‌[٢]

بخواهد بگويد:

خستگان را چو طلب باشد و قوّت نبود		گر تو بيداد كنى، شرطِ مروّت نبود

ما جفا از تو نديديم و تو هم نپسندى‌		آنچه در مذهب اربابِ فُتُوّت نبود[٣]

و بگويد:

باده و مطرب و گُل جمله مهيّاست، ولى‌		عيش بى‌يار مُهنّا نبود، يار كجاست؟

دلبرا! پرتو تجلّياتت از مظاهرت، طرب آورنده هستند و مرا به تو و ملكوتشان.

[١] - وافى، ج ٣، باب مواعظ الله سبحانه، ص ٤٠.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٨٩، ص ٢٩٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٦٥، ص ١٤٤.