جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١١١ - غزل ٧١ روى تو كس نديد و هزارت رقيب هست

كنايه از اينكه: اى آنان كه مرا بر طريقه اى كه اختيار نموده‌ام، سرزنش مى كنيد و مى‌گوييد: «فلانى چون از محلّ عبادات قشرى ما دورى گزيده، كافر شده.» در اشتباهيد. عشق و توجّه به محبوب حقيقى نه تنها نيازى به خانقاه و مكان عبادات شما، كه احتياج به خرابات هم كه ما در آن بهره مى بريم، ندارد؛ كه:

٥٩١

«لايَشْغَلُهُ شَأْنٌ ..

وَلايَحْويهِ مَكانٌ.»

[١]: (هيچ امرى او را [از كار ديگر] مشغول نساخته ... و هيچ جايى توان گنجايش او را ندارد.- نيز:

٥٩٢

«وَإنَّهُ لَبِكُلِّ مَكانٍ.»

[٢]: (و همانا او در هر جا وجود دارد.)؛ زيرا عاشق درپى ديدار معشوق است و او در همه جا مى باشد؛ كه: «فَأَيْنَما تُوَلُّوا، فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»[٣]: (پس هر جا روى كنيد، همانجا وجه [و اسماء و صفات‌] اوست.) چنانكه حجاب از ديده دل عاشق برداشته شود، حضرتش را در همه جا و با همه چيز خواهد ديد؛ كه: «أَلا! إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ. أَلا! إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ مُحِيطٌ»[٤]: (آگاه باش! كه بى‌گمان آنان از ملاقات پروردگارشان در شكّ و دو دلى هستند. آگاه باش كه همانا او بر هر چيزى احاطه دارد.) بخواهد با اين بيان به ملامت كنندگانش بگويد:

[١] - نهج البلاغه، خطبه ١٧٨.

[٢] - نهج البلاغه، خطبه ١٩٥.

[٣] - بقره: ١١٥.

[٤] - فصلت: ٥٤.