جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٨٦ - غزل ٩٣ ديدى كه يار جز سر جور و ستم نداشت

برانى، به كه پناه برم؟ و اگر از آستانه‌ات بر گردانى، به كه پناهنده شوم؟)

محبوبا! از مشاهده جمالت بهره مندم كن، و زاهد را كه مدّعى است در بهشت باده خواهد نوشيد، بگو: اگر آن را قبول دارى، انكار ما مكن و بدان جام معرفتى را كه ما مى نوشيم به سرّ عالَممان آگاه مى سازد و چون جام جمشيد نيست كه تنها گوشه اى از اسرار ظاهرى جهان را نشان مى داد و شراب‌ «وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً»[١]: (و پروردگارشان به آنان شراب و نوشيدنى پاكيزه كننده اى نوشانيد.) آن نيست كه تو مى پندارى در بهشت بنوشى زيرا شرابى كه ساقى‌اش حضرت معشوق باشد، براى بندگان خاصّ است، و آنان كسانى هستند كه در اين جهان بهره بردارى داشته‌اند. به گفته خواجه در جايى:

رهروان و سالكينى كه (با مجاهدات خود) مى‌كوشند تا به وصال حضرت دوست راه يابند و موفّق نمى شوند، تهيدستانى هستند كه عمل انجام مى دهند و كوشش مى كنند و راه مى پيمايند ولى در اثر تعلّقات و خارهاى بيابان كعبه مقصود به قرب او راه نمى يابند. بخواهد با اين بيان از گرفتارى روزگار هجران خود سخن.

[١] - انسان: ٢١.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٨، ص ٧٦.