جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣١ - غزل ٦٢ بنال بلبل! اگر با منت سر يارى است

كنايه از اينكه: دلربايى كه معشوق از عاشقان مى كند، تنها به جمالهاى ظاهرى مظاهرش حاصل نمى باشد، اينان طريقند براى راه يافتن به ملكوتشان، «هزار نكته در اين كار و بارِ دلدارى است».

بخواهد با اين بيان تقاضاى راه يافتن به چنين مشاهده اى را نموده باشد، لذا پس از اينكه به آن راه يافته مى گويد:

محبوبا! آستان تو آستانى نيست كه بتوان با وجود توجّه به خويش بدان راه يافت؛ زيرا خاك را با پاك چه نسبت؛ و ممكن را با واجب چه كار؟ كه:

٤٩٨

«وَلَمْ تَجْعَلْ لِلْخَلْقِ طَريقاً إلى‌ مَعْرِفَتِكَ، إلّابِالْعَجزِ عَنْ مَعْرِفَتِكَ.»

[٢]: (و براى خلق راهى به شناختت قرار ندادى، جز به [اظهار] عجز و ناتوانى از معرفتت.)؛ امّا مى توان او را به او شناخت؛ كه:

٤٩٩

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ، وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ؛ وَلَوْلا أنْتَ، لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[٣]: (به تو شناختمت و تو بودى كه مرا به خود رهنمون شده و خواندى و اگر تو نبودى نمى دانستم كه تو چيستى.- به گفته خواجه در جايى:.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٥٤، ص ٢٦٧.

[٢] - بحارالانوار، ج ٩٤، ص ١٥٠.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٦٧.