جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩٨ - غزل ١٠٦ مردم ديده ما، جز به رخت ناظر نيست

نمايد، و تنها دل بَدَلى و قلب صنوبرى خويش را به پيشگاهت مى آورد، عيبش مكن. كنايه از اينكه: مرا جز تهيدستى در پيشگاهت سرمايه اى نيست تا خريدارت گردم، به خود راهم ده؛ كه:

٨١٨

إلهى! أنَا الْفَقيرُ فى غِناىَ، فَكَيْفَ لا أكُونُ فقيراً فى فَقرى؟! ... ها! أنَا أتَوَسَّلُ إلَيْكَ بِفَقُرى إلَيْكَ، وَكَيفَ أتَوَسَّلُ إلَيْكَ بِما هُوَ مُحالٌ أنْ يَصِلَ إلَيْكَ»

[١]: (معبودا! من در غنا و بى‌نيازى خويش فقير و درمانده‌ام، پس چگونه در فقر و نادارى‌ام فقير نباشم؟! ... هان! من با ناچيزى‌ام به تو به درگاهت توسّل مى جويم، و چگونه با چيزى كه محال است به تو رسد، به پيشگاهت توسّل بجويم؟.- به گفته خواجه در جايى:

آرى، هر سالك عاشقى به هر مقام معنوى و كمالى نايل آمده، از همّت بلند و اراده و استقامت قوى بوده؛ زيرا همّت را صرف توجّه به دنياى فانى، و يا رسيدن به نعمتهاى بهشتى كردن، فائدتِ‌ «وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ»[٣]: (و نزد ما افزونِ [بر آن‌] است.- نيز: «فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ»[٤]: (در جايگاه صدق و راستى، نزد پادشاه توانا و مقتدر.) را ندارد؛ كه:

٨١٩

«مَنْ لَمْ يَكُنْ هَمُّهُ ما عِنْدَ اللّهِ سُبْحانَهُ، لَمْ يُدْرِكْ مُناهُ»

[٥]: (هركس همّ و غمّش آنچه كه نزد خداوند سبحان است نباشد، به آرزوى خود نخواهد رسيد.- نيز:

٨٢٠

«مَنْ صَغُرَتْ هِمَّتُهُ، بَطَلَتْ فَضيلَتُهُ»

[٦]: (هركس همّتش خُرد و كوچك باشد، فضيلت و.

[١] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٨.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣١٦، ص ٢٤٤.

[٣] - ق: ٣٥.

[٤] - قمر: ٥٥.

[٥] - غرر و درر موضوعى، باب الهمّة، ص ٤٢٣.

[٦] - غرر و درر موضوعى، باب الهمّة، ص ٤٢٤.