جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٤٨ - غزل ٥٩٥ هواه خواه توام جانا! و مى دانم كه مى دانى

خواجه اين غزل را در آرزوى ديدار حضرت دوست سروده مى گويد:

محبوبا! در آن زمان كه زمان نبود عرض ولايتت را بر من نمودى، ديوانه وار آن را قبول نمودم؛ كه: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ، فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها، وَ أَشْفَقْنَ مِنْها، وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ؛ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا»[١]: (براستى كه ما امانتِ [ولايت‌] را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم، پس آنها از حمل آن ابا كردند و از آن هراسيدند، و انسان آن را حمل نمود، براستى كه بسيار ستمگر و نادان بود.- به گفته خواجه در جايى:

و چون مرا فريفته خويش ديدى، ميثاق بر ولايتم گرفتى و من آن را قبول نمودم؛ كه: « «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ، وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ: أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ؟! قالُوا: بَلى‌، شَهِدْنا»[٣]: (و [به يادآور] هنگامى كه پروردگارت از پشت فرزندان آدم [٧‌] نسل و ذريّه ايشان را بر خودشان گواه گرفت، كه آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: بلى گواهى مى دهيم.) حال هم بر آن عهد و نشانم، و بگويم يا نگويم، مى‌دانى و مى بينى.

[١] - احزاب: ٧٢.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٧٤، ص ١٥١.

[٣] - اعراف: ١٧٢.