جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٣١ - غزل ٥٨٠ صبا! تو نكهت آن زلف مشكبو دارى

محبوبا! جمالت در كشش عشّاق و زيبايى يكتا مى باشد، و كسى را نسزد نقصى از آن گيرد؛ امّا رقيبان و صفات جلالى و زلف و كثرات و مظاهرت نمى گذراند آنان لحظه اى به ديدارت دل خوش نمايند. ميان ايشان و تو حايل مى شوند، و حجاب ميان تو و مشاهده رخسار ملكوتشان مى گردند. در جايى مى گويد:

و ممكن است منظور خواجه از «رقيبان»، شيطان و نفس و اذنابشان باشد، كه مانع ديدار و انس حضرت معشوق مى گردند؛ كه: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي»[٢]: (براستى كه نَفْس بسيار بد فرماست، مگر آنكه پروردگارم رحم آرد.- نيز: «وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها، فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها»[٣]: (و سوگند به نَفْس و آنچه كه آن را پرداخته، پس پرده درى و تقوا و پاييدن خدا را به آن الهام نمود.- يا: «وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ، نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً، فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ»[٤]: (و هركس از ياد [خداوند] مِهْر گستر نابينا و كور باطن گردد، شيطانى را بر او مى گماريم، تا قرين و همدم او باشد.- همچنين: «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ، لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا»[٥]: (و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٢٦، ص ١٨٧.

[٢] - يوسف: ٥٣.

[٣] - شمس: ٧ و ٨.

[٤] - زخرف: ٣٦.

[٥] - نساء: ٨٣.