جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٨٢ - غزل ٥٩٩ يا مبسما يحاكى درجا من اللالى

١- مقام امن، همان جايى است كه سالك عاشق مشاهده مى كند؛ كه:

«لاحَوْلَ وَلاقُوَّةَ إلّا بِاللَّهِ.»

[١]: (هيچ تحرك و نيرو و قدرتى جز به خدا صورت نمى گيرد.- نيز:

٤٠٢٥

«ما شآءُ اللَّهُ كانَ وَ ما لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ.»

[٢]: (آنچه خدا خواست انجام مى شود و آنچه نخواهد انجام نمى شود.- دلش از خواطر عالم طبيعت و بود و نبودش آرامش پيدا مى كند.

٢- شهود شراب بى‌غش، كه تجلّيات و مشاهدات صفاتى و اسمايى بى‌آلايش از توجّه به مظهريت مظاهر است؛ كه:

٤٠٢٦

«وَبِأسْمآئِكَ الَّتى غَلَبَتْ أرْكانَ كُلِّ شَىْ‌ءٍ.»

[٣]: (و [از تو مسئلت دارم‌] به اسمائت كه بر اركان و شراشر وجود هر چيز چيره گشته.).

٣- معشوق، كه تجلّىِ ذاتى است؛ كه:

٤٠٢٧

«يا مَنِ اسْتَوى‌ بِرَحْمانِيَّتِهِ، فَصارَ العَرْشُ غَيْباً فى ذاتِهِ! مَحَقْتَ الآثارَ بِالآثارِ، وَمَحَوْتَ الأغْيارَ بِمُحيطاتِ أفْلاكِ الأنْوارِ.»

[٤]: (اى خدايى كه با صفت رحمانيت [بر تمام موجودات‌] چيره گشته پس عرش [موجودات‌] در ذاتت غايب گرديد! آثار مظاهر را با آثار خويش از بين برده و اغيار را با افلاك انوار احاطه كننده‌ات محو نمودى.).

٤- جاى خالى، كه شهود مقام احديّت مى باشد، و همه كمالات او عينيّت با ذاتش درنظر سالك عاشق مى نمايد، و اين ديد هم از او نمى باشد و به او، او را مى‌بيند؛ كه:

«وَبِاسْمِكَ الأعْظَمِ الأعْظَمِ الأعَزِّ الأجَلِّ الأكْرَمِ الَّذى خَلَقْتَهُ، فَاسْتَقَرَّ فى ظِلِّكَ، فَلا يَخْرُجُ مِنْكَ إلى غَيْرِكَ.»

[٥]: (و به اسم اعظم اعظم بزرگ بزرگوارت كه آن را آفريدى و در سايه‌ات قرار گرفت و هرگز از تو به سوى ديگرى خارج نمى شود ...).

و ممكن است منظور خواجه از «امن»، امنيت ظاهرى باشد؛ كه:

٤٠٢٩

«لانِعْمَةَ أهْنَأُ مِنَ‌

[١] - بحارالانوار، ج ٤٥، ص ٥٠.

[٢] - بحارالانوار، ج ٧٧، ص ١١٧، روايت ٨.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٧٠٧.

[٤] - اقبال الاعمال، ص ٣٥٠.

[٥] - اقبال الاعمال، ص ٦٧٨.