جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٥٥ - غزل ٥٤٥ به فراغ دل زمانى، نظرى به ماهرويى

مرا به نسيم [يا: رحمت‌] مقام رضوان و خشنودى‌ات نايل ساخته، و نعمتهايى را كه بر من منّت نهادى پاينده دارى. هان! اينك اين منم كه به در كَرَم و بزرگوارى‌ات ايستاده، و خواهان و جوياى نسيمهاى نيكويى و احسان توام، و به ريسمان سفت تو چنگ زده، و به دستاويز محكم تو دست در زده‌ام.- بگويد:

اى نسيمهاى و نفحات جانان! و يااى بندگان خاصّ محبوب كه به او راه يافته‌ايد! پرده از ملكوت من (كه سَرِ زلف جانان است و زودتر به مشاهده‌ام نايل مى‌سازد- يا عالَم، بر مداريد، كه ديدار اويم به نابودى خواهد كشيد. خواجه با اين بيان مشوّش شدن كثرات را خواسته، تا جمال يار خود را از لابلاى آنها به ديدن ملكوت خود و مظاهر مشاهده نمايد و جمعيّت خاطر پيدا كند؛ زيرا بر او معلوم گشته كه او را با مظاهر و از طريق ملكوت آنها مى توان مشاهده نمود، لذا در مصرع دوّم مى گويد: كه هزار جانِ حافظ، به فداىِ تار مويى!؛ كه:

٣٦٨١

«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ، عَرَفَ رَبّهُ.»

[٢]: هركس نفس خويش را شناخت، پروردگارش را شناخته است.) در جايى مى گويد:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٨٥، ص ٣٥١.

[٢] - غرر و درر موضوعى، باب معرفة النّفس، ص ٣٨٧.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٧٣، ص ٣٤٤.