جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٣٥ - غزل ٥٦٨ ساقيا! سايه ابر است و بهار و لب جوى
|
مُلك اين مزرعه دانى كه ثباتى نكند |
آتشى از جگرِ جام در املاك انداز[١] |
|
و بگويد:
|
آخر الامرِ گلِ كوزه گران خواهى شد |
حاليا فكر سبو كن كه پُر از باده كنى |
|
|
جهد بنما كه در ايّام گل و عهد شباب |
عيش با آدميى چند پريزاده كنى |
|
|
خاطرت كى رقم فيض پذيرد؟ هيهات! |
مگر از نقشِ پراكندهْ وَرَق ساده كنى[٢] |
|
|
گفتى: از حافظِ ما بوىِ ريا مى آيد |
آفرين بر نَفَست باد! كه خوش بُردى بوى |
|
آرى، سالك عاشق را تا فناى كلّى دست ندهد، شائبه ريا در او باقى است و به كمال عبوديّت نائل نگشته و توجه به مقامات و منازل و كرامات، گاهى خود از شواهد باقى بودن شرك مى باشد كه:
٣٨٠١
«يَسيرُ الرّيآءِ شِرْكٌ.»
[٣]: (رياى اندك [نيز] شرك است.- همچنين:
٣٨٠٢
«إنَّ أدْنَى الرّيآءِ شِرْكٌ.»
[٤]: (همانا كمترين ريا [نيز] شرك است.) خواجه هم مى گويد: «گفتى از حافظِ ما بوى ريا مى آيد ...» بخواهد با اين بيان بگويد:
محبوبا! اگر مرا به قرب و انس با خود نمى پذيرى، علّت آن است كه قابل ديدارت نمىبينىام يارىام نما تا از ريا و شرك بيرون آيم. در جايى مى گويد:
|
مرا كارى است مشكل با دلِ خويش |
كه گفتن مى نيارم مشكلِ خويش |
|
|
زواپس ماندگان يادى كن آخر |
چه رانى تند جانا! محملِ خويش؟ |
|
|
چه فرصتها كه گم كردم در اين راه |
ز بختِ خوابناكِ غافلِ خويش |
|
|
بكن جَوْلانى آخر در رَهِ ما |
چو حافظ خاك كرد آبِ و گِل خويش[٥] |
|
[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣١٥، ص ٢٤٤.
[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٤٣، ص ٣٨٩.
[٣] ( ٣- ٤). غرر و درر موضوعى، باب الرّياء، ص ١٣١.
[٤] ( ٣- ٤). غرر و درر موضوعى، باب الرّياء، ص ١٣١.
[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٤٧، ص ٢٦٣.