حروريه: طايفه‌اى از خوارجند كه از على ٧ بيزارى جستند، و بكفر او گواهى دادند. و اين عنوان منسوب به «حرورا»- بفتح اوّل و دوم و سكون واو- دهكده‌اى در بيرون كوفه است، زيرا اين فرقه در آغاز كار خود در آنجا اجتماع كردند، و با على ٧ از در مخالفت درآمدند، و از اين رو به آن دهكده منسوب شدند.

قدريّه: قومى هستند كه گفتند: همگى افعال و اعمال ايشان مخلوق خودشانست، و خدا را در آن اعمال قضائى و قدرى نيست، و در حديث آمده است كه: «هيچ قدرى ببهشت داخل نميشود، و او كسى است كه ميگويد: چيزى كه خدا بخواهد تحقّق نمى‌يابد، و آنچه شيطان بخواهد متحقّق مى‌شود».

مرجئه: فرقه‌اى از مسلمانانند كه بعقيده ايشان با بودن ايمان، هيچ معصيتى زيان نميرساند، همان طور كه با كفر طاعتى سود نميدهد. و وجه تسميه ايشان اينست كه بعقيده اين گروه خدا عذاب ايشان را در برابر گناهان بتأخير افكنده، و گفته شده است كه ايشان همان فرقه جبرى هستند كه بعقيده ايشان بنده انجام دهنده فعلى نيست، و اضافه فعل به او مجازيست چنان كه ميگوئيم: نهر روان شد، و آسيا بگردش افتاد. و مجبّره را از آن جهت مرجئه ناميده‌اند كه ايشان امر خدا را بتأخير مى‌افكنند، و معاصى كبيره را مرتكب ميشوند، و در بيانى حكايت شده از مطرّزى آمده است كه ايشان را از آنرو به اين نام ناميده‌اند كه حكم مرتكبين كبائر را بروز قيامت موكول ميكنند. و بنظر ميرسد كه در اثر اشكالات بسيارى كه مردم به بعض از صحابه وارد مى‌كردند و پاسخ صحيحى نداشت اين مذهب اختراع شد.

مفوّضه: ايشان كسانى هستند كه قائل بتفويض شده‌اند، و اين تفويض چنان كه علّامه مجلسى و وحيد بهبهانى- قدس اللَّه روحهما- گفته‌اند، بر معانى بسيارى اطلاق مى‌شود، كه بعضى از آنها صحيح است، و بعضى فاسد:

يكى از آن معانى اينست كه «خدا محمد ٦ را آفريده است، و كار جهان را به او واگذاشته است، و بنا بر اين، آفريدگار دنيا و ما فيها آن حضرتست، و بعضى گفته‌اند كه خدا اين امر را به على ٧ واگذار كرده است، و بسا كه ميگويند اين امر بر عهده ساير امامان تعلّق گرفته است».

به تعليقه وحيد بهبهانى- رحمه اللَّه- بر منهج المقال ص ٤١٠ رجوع شود.