هریک از این سه نوع کلمه هم تعریف شده است، که حالا عین عبارات یادم نیست [١] ولی به هرحال آنچه که بعدها در فرق گذاشتن میان اسم و فعل و حرف در کلمات همه ادبا آمده است همان معنا و مفهوم است که معمولًا آن را با این تعبیر بیان میکنند: «الاسمُ ما دلّ علی معنی فی نفسه غیر مقترنٍ بالزمان، والفعل مادلّ علی معنی فی نفسه مقترناً بالزمان، والحرف ما دلّ علی معنی لافی نفسه».

این اصطلاحی هم که فلاسفه بعدها پیدا کردهاند که آمدهاند وجود را تقسیم کردهاند به وجود فی نفسه و وجود لافی نفسه، و بعد وجود فی نفسه را تقسیم کردهاند به وجود لنفسه و وجود لغیره، و باز «وجود فی نفسه لنفسه» را تقسیم کردهاند به وجود بنفسه و وجود بغیره؛ آن تقسیم اول را که وجود تقسیم میشود به وجود فی نفسه و لافی نفسه، از ادبا و بهطور غیرمستقیم از حضرت امیر (ع) گرفتهاند.

پس این بحث از ادبیات شروع شده است و لذا طبعاً درمیان خود ادبا هم در تحقیق معنی اسمی و معنی حرفی سخنان بسیاری آمده است. ولی بعد به علم اصول که رسیده است علمای علم اصول خیلی بیشتر درباره آن تحقیق و تدقیق کردهاند به طوری که اصولیون اصلًا بابی در اوایل علم اصول دارند به نام «باب معنی اسمی و معنی حرفی»، و علت آن این است که در علم اصول گاهی به مسائلی برخورد میکنند که دانستن معنی اسمی و معنی حرفی شرط حل شدن آن مسائل است.

فلاسفه باب مستقلی برای معنی اسمی و معنی حرفی باز نکردهاند- وای کاش باز کرده بودند- ولی در لابلای کلماتشان گاه به گاه به همین مطلب برخورد میشود که معنی اسمی چیست و معنی حرفی چیست، و این از نوع معنی حرفی است یا از نوع معنی اسمی [٢].

[١]. [عین عبارت حدیث به این قرار است: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم. الکلام کلّه ثلاثة اشیاء: اسم و فعل و حرف. الاسم ما أنبأ عن المسمّی، والفعل ما أنبأ عن حرکة المسمّی، والحرف ما أوجد معنی فی غیره» و در بعضی کتب به این صورت نیز نقل شده است: «الکلام کلّه اسم و فعل و حرف. فالاسم ما دلّ علی المسمّی، والفعل ما دل علی حرکة المسمّی، والحرف ما أنبأ عن معنی لیس باسم ولافعل».][٢]. ظاهراً این بحث معنی اسمی و معنی حرفی فقط دربین علمای اسلامی مطرح شده است. اینجانب خیلی مایل هستم ببینم اصلا این بحث معنی اسمی و معنی حرفی به این شکلی که الآن درمیان ما مطرح است درحد فرق گذاشتن دقیق میان معنی اسم و معنی حرف آیا در جای دیگر و در فلسفه دیگر هم مطرح است یا نه. اینکه میگویم مایل هستم بدانم به این جهت است که من تاکنون در اینهمه گفتههای دیگران به آن برخورد نکردام