پس اولین مطلبی که در اینجا هست این است که این دو اصطلاح «استعداد» و «امکان استعدادی» را با هم مخلوط نکنیم. گاهی اینها با هم مخلوط میشود، که حاجی میگوید در یک جا در کلمات خود ملاصدرا هم این خلط مبحث شده است.

[١].- در شرایط طبیعی اینچنین است؟.

استاد: البته. اینکه شرایط داشته باشد یا نداشته باشد مسأله علیحده است. البته شرایط طبیعی مقصود است.

- آن شرایط طبیعی یک تعریف مشخصی دارد یا اینکه مثلا اگرما یک عواملی را هم داخل کنیم یک شرایط طبیعی دیگری میشود که آن یک چیز دیگری میشود؟.

استاد: نه، شما به این ترتیب خود آن شیء را عوض میکنید. مقصود از «شرایط» عوامل بیرونی است بدون اینکه هویت این شیء را تغییر بدهید، مانند اینکه نور باشد یا نباشد، آب باشد یا نباشد، هوا باشد یا نباشد. یک وقت شما میگویید که نه، من کاری میکنم که اصلا هویت شیء تغییر کند مثل کاری که مثلا ژاپنیها روی درختها انجام میدهند که اصلا آن ژنهایش را عوض میکنند، درونش را عوض میکنند، یعنی خودش را عوض میکنند. مسلّم است که آن، چیز دیگری میشود. مثلا اگر ما اول بیاییم دانه گندم را مصنوعاً به دانه جو تبدیل کنیم یعنی همه مشخصات گندم بودن را از آن بگیریم و مشخصات جو بودن به آن بدهیم- اگر چنین چیزی امکان داشته باشد- واضح است که آن جو شده است. وقتی که جو شده است استعداد جو شدن دارد.

- حال ممکن است همان دانه گندم یا یک چیز دیگری را فرض کنیم که در شرایط طبیعی که بشر دستکاری زیاد در آن نکرده است یعنی با همین نور و همین رطوبت معمولی یک چیزی بشود؛ در آزمایشگاه بدون اینکه خودش را عوض کنند شرایط بیرون را از لحاظ نور و اشعه و چیزهای دیگر به نحوی بسازند که این منتهی به یک آینده دیگری بشود.

استاد: بسیارخوب، پس باز هم این شیء با یک آینده خاص رابطه دارد. بازهم هرچیزی با یک آینده خاص ارتباط دارد، یعنی هرچیزی با هر آیندهای ارتباط ندارد. شما میگویید ما در این شیء تغییراتی میدهیم و شرایطی دیگر در آن ایجاد میکنیم؛ وقتی هم که شرایطی دیگر ایجاد کردید واضح است که باز با یک آینده معینی ارتباط دارد.

پس بازهم اینچنین نیست که با هر آیندهای ارتباط داشته باشد. پس شما با تغییر دادن شرایط درواقع هویت این شیء را به یک شکلی تغییر میدهید. هویتش را که به یک شکلی تغییر دادید واضح است که این را با یک آینده دیگری مربوط میکنید. این مانعی ندارد. درواقع مسأله اینطور میشود که این استعداد را از آن میگیرید و استعداد دیگری به آن میدهید. آن امکانی را که در آن بوده است باطل میکنید و یک امکان دیگری در آن به وجود میآورید و این مانعی ندارد، که اتفاقاً در فرقهایی که بعداً میان ا تی و امکان استعدادی میگذاریم این مطلب خواهد آمد.