مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٧ - (٢) ماهیت و لواحق آن

(٢) ماهیت و لواحق آن

-.

در جلسه پیش درباره «ماهیت» بحث کردیم که اصلًا مسأله ماهیت که طرح میشود، در واقع پاسخ به چه نیاز فکری انسان است. آیا چنین نیاز فکری در انسان هست که پاسخش چیزی باشد که ما به آن «ماهیت» میگوییم؟.

گفتیم بله، مسلّماً یکی از جنبهها و سؤالاتی که درباره اشیاء برای ذهن انسان مطرح میشود سؤال از چیستی اشیاء است، و این غیر از سؤال از هستی اشیاء است و غیر از سؤال از چرایی اشیاء است و غیر از سؤال از «آیا اینچنین هستِ» اشیاء است، غیر از سؤال از «کیای» و «کجایی» اشیاء است.

حال ارزش این سؤالات چقدر است؟ آیا از نظر ارزشی که برای بشر دارند در یک حدّند؟ مسلّماً در یک حد نیستند؛ یعنی سؤال از «کجایی» با سؤال از «چیستی» یا سؤال از «هستی» در یک حد از ارزش نیستند. وقتی که سؤال از «هستی» یک شیء میکنیم میخواهیم دریابیم که آیا این شیء که الآن مورد توجه و موضوع تفکر ماست، یک واقعیتی است در خارج یا یک واقعیت نیست؟ آنگاه با هر معیاری، معیار فلسفی باشد یا معیار تجربی، میخواهیم واقعیت آن شیء را ثابت کنیم، و درک کنیم که آن شیء هست. امر دایر است میان اینکه آن چیزی که دربارهاش فکر میکنیم یک امر واقعی باشد یا یک امر موهوم محض. پس اینکه