نبات بر حیوان مقدم است یعنی نسبت نبات به جسمیت مقدم است بر نسبت حیوان به جسمیت؛ یعنی نبات اقرب به جسمیت است تا حیوان. اما اگر انسان را به عنوان مبدأ اعتبار کنیم قضیه برعکس میشود؛ حیوان به انسان نزدیکتر است تا نبات.

بنابراین تقدم و تأخر رتبی یا ترتیبی، اختصاص به امور مکانی و جسمانی ندارد. وقتی که در اینجا یک شیء را که هم جسم است هم معدن است هم نبات است هم حیوان است و هم انسان درنظر میگیریم و مثلًا میگوییم نبات اقرب به جسمیت است تا حیوان، در اینجا یک امر مکانی در کار نیست؛ چون در خارج، آن شیئی که موجود است جسمیتش عین معدنیتش است، معدنیتش عین نباتیتش است، نباتیتش عین حیوانیتش و حیوانیتش عین انسانیتش است؛ یعنی در خارج، اینها روی هم چیده نشده است که بعد بخواهیم یک ترتیب مکانی برایش قائل شویم.

٣. سبق بالشرف

مجموعهآثاراستادشهیدمطهری ج١٠ ٤٧١ ٣. سبق بالشرف ..... ص : ٤٧١

تی دو شیء در یک فضیلت و شرافت با یکدیگر مشترک باشند اما سهم یکی از آنها از آن فضیلت و شرافت بیش از دیگری باشد در اینجا میگوییم آن یکی بر این دیگری تقدم دارد و سبق و تقدمش از نوع «سبق و تقدم بالشرف» است.

مثلًا ما میگوییم پیغمبر اکرم (ص) از نظر مقام و منزلتی که در نزد خدا دارد مقدم است بر امیرالمؤمنین (ع)؛ یعنی پیغمبر اکرم (ص) قربی دارد به خدا و امیرالمؤمنین (ع) هم قربی دارد، ولی پیغمبر اقرب از اوست؛ یعنی آنچه از قرب، این دارد او هم دارد و او باز قربی دارد که این ندارد. به این ملاک است که میگوییم پیغمبر اکرم (ص) مقدم بر امیرالمؤمنین (ع) است.

پس آنچه قبلًا در تحلیل مفهوم تقدم و ملاک تقدم و تأخر بیان کردیم و آن را در مورد تقدم بالرتبه تطبیق نمودیم در اینجا هم جاری است، یعنی تطبیقش در مورد تقدم و تأخر بالشرف هم خیلی واضح است [١].

[١]. چون تطبیق و تصویر این مفهوم و این ملاک در مورد تقدم زمانی و تا حدی مشکل است بحث درباره آن را به بعد موکول میکنیم ولی در مورد برخی اقسام تقدم چون تطبیقش آسان است، به این ملاک اشاره میکنیم که آیاهمین اصلی که اینها در باب تقدم و تأخر میگویند- که تحلیل میکنند و میگویند ریشه تقدم و تأخر برمیگردد به اینکه دو چیز در یک امر با یکدیگر مشترک باشند و درعین حال در همان مابه الاشتراک یکی از دیگری امتیاز داشته باشد که مابه الاشتراک عین مابه الامتیاز باشد- در مورد هریک از اقسام تقدم و تأخر حکمفرماست یا نه.