مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٣ - (١) سبق و لحوق یا تقدم و تأخر

(١) سبق و لحوق یا تقدم و تأخر

بحث ما درباره سبق و لحوق یا تقدم و تأخر است. یکی از مسائلی که در فلسفه اولی بحث میشود مسأله تقدم و تأخر و معیت است. به این مطلب توجه داریم که تنها مسائلی در فلسفه اولی مطرح میشود که به اصطلاح از احکام «موجود بماهو موجود» باشد. پس موجود از آن جهت که موجود است متصف به این صفات میشود که متقدم است یا متأخر است یا مَع است، نه موجود به اعتبار نوع خاص بودن، و حتی به تعبیر این آقایان به اعتبار تخصص طبیعی پیدا کردن یا به اعتبار تخصص تعلیمی پیدا کردن- یعنی تخصص کمّی پیدا کردن- نیز متصف به این صفات نمیشود، بلکه موجود بماهو موجود متصف به این صفات میگردد.

به هر حال واقعیتی وجود دارد که از آن به تقدم و تأخر و معیت و امثال آن تعبیر میکنیم. اکنون میخواهیم بدانیم این واقعیت چیست؛ این تقدم و تأخر و معیت چیست و در چه مواردی این تعبیر به کار میرود؟.

ما اول مواردی را که این تعبیر به کار میرود ذکر میکنیم:

در درجه اول میان اجزاء آن چیزی که ما آن را به اسم «زمان» نامیدهایم یک نوع رابطهای درک میکنیم که این رابطه را رابطه «تعاقب» یا رابطه «تقدم و تأخر» میگوییم؛ یعنی میان اجزاء زمان یک نوع نسبتی برقرار است که بعضی اجزاء مقدم