مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٤ - حدوث و قدم ذاتی و حدوث و قدم زمانی

آن میگذرد وجودش از زمان جلوتری شروع میشود و اینکه عمر کمتری از آن میگذرد وجودش از زمان بعد شروع میشود. مثلًا وقتی برخی از کتابها را کتابهای قدیمی و برخی دیگر را کتابهای جدید مینامیم، این به همین مفهوم است؛ یک مفهوم کاملًا نسبی و اضافی است.

حدوث و قدم حقیقی یا فلسفی

درمقابل عرف و در طرف دیگر، فلاسفه و متکلمین قرار دارند. برای فلاسفه این مفهوم نسبی و اضافی مطرح نیست. فلاسفه وقتی حادث و قدیم میگویند به این اصطلاح یعنی به مفهوم نسبی و اضافی کاری ندارند، این یک اصطلاح عرفی است.

فلاسفه اگر میگویند وجود این شیء مسبوق به عدم است مقصودشان یک عدم خاص در یک زمان خاص نیست. در عرف، این شیء تازه را اگر میگوییم مسبوق به عدم است یعنی در این بیست سال نبوده است، و آن قدیم را اگر میگوییم مسبوق به عدم نیست یعنی در این بیست سال معدوم نبوده است؛ مقصودمان وجود و عدم در این بیست سال یا در این صد سال است. اما نظر فلاسفه چنین نیست. نظر آنها به اصطلاح، مطلق است؛ به این مفهوم نسبی و اضافی کار ندارند.

حدوث و قدم ذاتی و حدوث و قدم زمانی

فلاسفه حدوث و قدم را به دو قسم تقسیم کردهاند: «حدوث و قدم ذاتی» و «حدوث و قدم زمانی»، که متکلمین به یک قسم از این دو قسم یعنی به حدوث و قدم ذاتی عنایتی ندارند.

توضیح مطلب اینکه فلاسفه گفتهاند که حادث یعنی امری که وجودش مسبوق است به عدم خودش، و قدیم یعنی امری که وجودش مسبوق نیست به عدم خودش.

ولی ما دوگونه عدم داریم: یکی «عدم مقابل» و دیگری «عدم مجامع». عدم مقابل یعنی عدمی که با وجود شیء غیرقابل جمع است و عدم مجامع یعنی عدمی که با وجود شیء قابل جمع است.

مجموعهآثاراستادشهیدمطهری ج١٠ ٣٣٥ عدم مقابل و عدم مجامع ..... ص : ٣٣٥