داشته باشد، خوب من میگویم آن را نشناختهام. نشناختن غیر از جهل مرکب است. اگر ما این را شناختن بدانیم پس چه فرقی میان شناختن و نشناختن وجود دارد؟ اگر «او اوئیت» یا «هوهویت» در کار نباشد فرقی میان شناختن و نشناختن در دنیا وجود ندارد.

این است که اگر ما فرضاً آن اشکالی را که قبلا آقای ... گفتند- که بنا بر نظر برخی فلاسفه غربی هیچ گاه خارج آن گونه که در واقع هست به ما نشان داده نمیشود و اصلا از همان آغاز، شناخت حسی ما با واقع مطابقت ندارد- اگر فرضاً ما نتوانیم آن اشکال را حل کنیم باید بگوییم مسأله شناخت قابل حل نیست، حرف همان حرف بارکلی و حرف سوفسطائیان یونان است و این مسائل و اشکالها لاینحل مانده است که مانده است. دیگر نمیشود نظریات کسانی را که به شناخت معتقد هستند مطرح کنیم و درعین حال بگوییم شناخت ذهنی ما با واقع عینی مطابقت ندارد. دیگر نمیشود گفت آقای بارکلی بیخود گفته است، آن یونانی هم بیخود گفته است، شناخت ما واقعاً یک شناخت واقعی است و درعین حال این اشکالات هم هست.

اتفاقاً الآن همه دارند به این مطلب نزدیک میشوند. مادی ترین افراد- آنهایی که مادیتشان جنبه تبلیغی ندارد- مثل برتراند راسل دارد بهطور حسابی و کامل به افکار بارکلی نزدیک میشود. وقتی به پای علم میرسد کاملا به افکار بارکلی نزدیک میشود و در وجود دنیای خارج شک میکند درصورتی که این خیلی عجیب است! همین شخص در خانهاش که نشسته بود اگر به او میگفتی اتاقت وجود دارد یا نه؟ آیا میگفت احتمالا وجود دارد؟ نه، مسلّماً نمیگفت. ولی روی کرسی فلسفهاش که نشسته است میگوید براساس شناخت علمی و بینش علمی و جهان بینی علمی احتمالا «دنیای خارج» ی وجود دارد! اگر احتمالا «دنیای خارج» ی وجود دارد پس تو با کی حرف میزنی؟ کتاب را برای کی داری مینویسی؟.

- احتمالا برای ما مینویسد! (خنده استاد).

- شاید این حرف راسل برای فرار از یک ایرادی است که از طرف عقلی مذهبان گرفته میشود به حسی مذهبان که میگویند شناخت ما فقط از راه حس است و جز این نیست. به آنها اعتراض میکنیم که خود همین مطلب که شناخت ما فقط از راه حس است، این را هم خود عقل حکم میکند. راسل میخواهد بگوید که این شناخت ما عقلی نیست، یعنی عقل را میخواهد نفی کند که مستقلًا در شناخت تأثیر داشته باشد. میگوید این شناختی است که از راه حس برای ما پیدا شده است، من دیگر نمیدانم که مطابق هست یا نه.

استاد: خیر، او میگوید از نظر علم و بر اساس جهان بینی علمی اصلا نمیتوان ثابت کرد که «دنیای خارج» ی وجود دارد. بحث فرار از یک ایراد برای او مطرح نیست.

- شناخت غیرمطابق مثل دایره مربع میماند.

استاد: بله، مثل دایره مربع میماند.

- اینکه عرض میکنم یک بحث تحلیلی از اول در مورد کلمه «شناخت» لازم است برای این است که شناخت غیرمطابق یعنی چه؟ شناخت غیرمطابق چه فرقی دارد با اینکه یک علامتی را در یک جایی به دیوار بگذارند؟.

استاد: البته اینطور نمیگوید. شما این کتاب جهان بینی علمی راسل را دیدهاید؟ کتاب