مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٦ - اصالت وجود و حل مسأله امکان استعدادی

وجه مشترکی وجود ندارد؛ و از بعضی کلماتش استفاده میشود که امکان استعدادی همان امکان ذاتی است نه چیز دیگر، همان است منتها با یک شرایط خاص و یک چیزهای خاص.

اصالت وجود و حل مسأله امکان استعدادی

اکنون برای روشن شدن این مسأله توضیح مختصری در اینجا ذکر میکنیم [١].

توضیح مطلب این است که راه حل این مشکل به مسأله اصالت وجود یا اصالت ماهیت برمیگردد و اصالت وجود است که این مشکل را به خوبی حل میکند. برای روشن شدن مسأله ناگزیر از ذکر دو مقدمه و دو مطلب هستیم:

مقدمه اول: ما آنگاه که امکان را به ماهیت نسبت میدهیم یک وقت هست که این ماهیت و این طبیعت را نه به صورت جزئی بلکه به صورت کلی درنظر میگیریم. مثلًا میگوییم انسان آیا ممکن الوجود است یا ممکن الوجود نیست؟

درمقابل اینکه ممتنع الوجود باشد و درمقابل اینکه واجب الوجود باشد. میگوییم:

نه، انسان واجب الوجود نیست، ممتنع الوجود هم نیست، پس ممکن الوجود است؛ بدون اینکه درنظر بگیریم که آیا این انسان در اینجا میخواهد وجود پیدا کند؟ در جای دیگر میخواهد وجود پیدا کند؟ بدون یک مادهای میخواهد وجود پیدا کند؟

با مادهای میخواهد وجود پیدا کند؟ به هیچیک از اینها نظر نداریم. فقط میگوییم:

این اصلًا آیا ممکن الوجود است؟ یعنی آیا امتناع وجود دارد یا وجوب وجود دارد یا هیچکدام نیست؟ اگر هیچکدام اینها نیست اسمش را «ممکن الوجود» میگذاریم.

پس درباب امکان ذاتی ما ماهیت را به صورت کلی و مطلق درنظر میگیریم. این، یک مطلب که مطلب بسیار واضح و روشنی هم هست.

مقدمه دوم: مطلب دیگر- که این مطلب را خود صدرالمتألهین هم دارد- این است که در مورد امکان وجود یا امتناع وجود یا وجوب وجود، اگر ما نحوه وجود را درنظر بگیریم ممکن است واجب الوجود ممتنع الوجود باشد، ممکن است ممکن الوجود ممتنع الوجود باشد و قهراً ممکن است یک نوع ممتنع الوجودی.