مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٤ - فرق پنجم

فرق پنجم

یک فرق دیگر این است که امکان استعدادی جایش محل شیء ممکن است ولی امکان ذاتی جایش خود آن شیء ممکن است.

توضیح اینکه وقتی میگوییم «انسان ممکن است»، وجود انتزاعی این امکان در انسان است. خود انسان که این امکان را به او نسبت میدهیم متصف است به این امکان؛ همین ماهیت انسان متصف است به این امکان. پس اگر در اینجا بخواهیم تعبیر به حالّ و محل بکنیم- که البته با حالّ و محل عینی نباید اشتباه بشود- «امکان» حالّ است و «ماهیت انسان» محل. اما امکان استعدادی چگونه است؟

امکان استعدادی در خود انسان وجود ندارد، در نطفه وجود دارد، یعنی در مادهای که بعد محل انسان میشود وجود دارد.

پس جای امکان استعدادی، محل ممکن است یعنی آن مادهای است که بعد این ممکن در آن ماده تحقق مییابد ولی جای امکان ذاتی خود همان ممکن است نه محلش؛ ولهذا اینکه در آن بحث اول عنوان کردیم که امکان استعدادی را میتوان معدوم کرد نه امکان ذاتی را، برای این است که جای امکان استعدادی محل شیء ممکن است یعنی شیء دیگری است که با معدوم کردن آن شیء دیگر امکان معدوم میشود ولی جای امکان ذاتی، شیء دیگر نیست بلکه ذات آن ماهیت است. ماهیت را همیشه میتوان اعتبار کرد و هر وقت هم شما ماهیت را اعتبار کنید امکان برای آن اعتبار میکنید.