مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٩ - برخی احکام وجوب غیری

اکنون مسأله دومی که پیش میآید درمورد رابطه میان این ممکن و علت خودش و در واقع در مورد رابطه میان علت و معلول است که آیا این رابطه یک رابطه ضروری است یا یک رابطه ضروری نیست؟.

پس فیلسوف که با تحلیل عقلی پیش میآید ازتقسیم موجودات به واجب و ممکن (اصل اول) و از اینکه اجمالًا ممکن وجود دارد (اصل دوم) و از اینکه چون ممکن وجود دارد پس علیتی در عالم وجود دارد و علیت و معلولیتی در خارج وجود دارد (اصل سوم) به یک اصل چهارمی میرسد که اکنون مورد بحث ماست و آن اینکه رابطه میان علت و معلول چه رابطهای است؟ آیا رابطه ضروری است یا رابطه ضروری نیست؟.

در اینجا معنای اینکه میگوییم این رابطه ضروری است این است که هر معلولی با علت خودش یک رابطهای دارد که اگر آن علت وجود پیدا کند [١] محال است که این معلول وجود پیدا نکند و اگر آن علت وجود پیدا نکند محال است که این معلول وجود پیدا کند؛ یعنی یک رابطه ضروری و امتناعی در آنِ واحد میان.