آرى آغاز و پايان اين امر چنين بوده و آن را نمى‌توانى درك كنى مگر آنگاه كه شايستگى آن را بيابى و هنگامى كه شايستگى آن را به دست آورى چشمت را باز خواهى كرد و مى‌نگرى و نياز نخواهى داشت كه كسى تو را دستگيرى و راهنمايى كند.

كور را مى‌توان تا حدّى عصا كش بود، ليكن هنگامى كه راه تنگ و تيزتر از شمشير و باريكتر از مو گردد پرنده مى‌تواند بر بالاى آن بپرد ليكن نمى‌تواند كور را به دنبال خود بكشد. و زمانى كه گذرگاه باريك و فى المثل مانند آب لطيف شد و گذر از آن جز به شنا ميسّر نباشد آن كه در شناورى مهارت دارد ممكن است با شنا از آن بگذرد، ليكن بسا نتواند ديگرى را در پى خود بكشاند و از آن بگذراند.

اينها امورى است كه چون اقدام در آنها با رفتن در مسيرهايى كه معمول مردم است مقايسه شود نسبت آن مانند رفتن بر روى آب با رفتن بر روى زمين است. شناورى را مى‌توان آموخت، امّا رفتن بر روى آب با آموزش به دست نمى‌آيد بلكه با نيروى يقين مى‌توان به آن دست يافت. از اين رو به پيامبر خدا (ص) گفته شد: مى‌گويند عيسى (ع) بر روى آب راه مى‌رفت، فرمود: «اگر يقين او بيشتر بود بر هوا راه مى‌رفت.»«٧٣»

اينها رموز و اشاراتى به معناى كراهت، محبّت، رضا، خشم، شكر و كفران بود و بيشتر از اين در خور علم معامله نيست. خداوند متعال در اين باره مثلى ذكر كرده تا اين معانى به فهم مردم نزديك شود و فرموده است: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ.«٧٤» از اين رو عبادت بندگان هدف حكمت او درباره آنان است. سپس خبر داده كه او را دو بنده است:

«٧١» در نزد پاكى شرابى پاكيزه خورديم » همين گونه شراب پاكان پاكيزه مى باشد.

«٧٢» آشاميديم و زيادى آن را بر زمين ريختيم » و براى زمين از جام كريمان بهره اى است .

«٧٣» عراقى گفته است : اين حديثى ناشناخته است و آنچه در اين باره معروف است روايت ابن ابى الدنيا در كتاب (( اليقين )) از قول بكر بن عبداللّه مزنى است كه گفته : حواريون پيامبرشان را گم كردند به آنها گفته شد به طرف دريا رفته است آنها روانه آن سو گشته و جوياى او شدند چون به دريا رسيدند ناگهان پيامبر در حالى كه بر روى آب گام بر مى داشت رو به سوى آنها آورد. راوى در اين باره حديثى نقل كرده كه عيسى (ع ) گفته است : ((اگر آدميزاده به اندازه مويى يقين مى داشت بر روى آب راه مى رفت )).

«٧٤» زاريات / ٥٦: من جن و انس را نيافريدم جز براى آن كه عبادتم كنند.