راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢٠ - تميز ميان آنچه محبوب و مكروه خداست

ابن عبّاس گفته است راسخان در علم به علومى اختصاص دارند كه فهم مردم توان تحمّل آنها را ندارد، و هنگامى كه آيه: يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ را تلاوت كرد گفت: اگر آنچه را از معناى اين آيه مى‌دانم بگويم مرا سنگباران مى‌كنيد، و در عبارت ديگر آمده است:

مى‌گوييد او كافر است.

ما در اين باره به همين مقدار بسنده مى‌كنيم، چه زمام سخن از كف بيرون رفت و با علم معامله چيزهايى آميخته شد كه از آن نبود.

ركن دوّم- چيزى كه بايد بر آن شكر كرد و آن نعمت است‌

ما بايد در اين ركن حقيقت نعمت و اقسام و درجات آن و اصناف نعمتهايى را كه اختصاص و تعميم دارد ذكر كنيم، زيرا شمارش نعمتهاى خداوند بر بندگانش بيرون از توان بشر است چنان كه فرموده است: وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ الله لا تُحْصُوها.«١» از اين رو نخست امورى مكّى را كه در شناخت نعمتهاى الهى به منزله قانون است بيان مى‌كنيم و سپس به ذكر اقسام نعمتها مى‌پردازيم.

بيان حقيقت نعمت و اقسام آن‌

بدان هر خوبى و سعادت و لذّت بلكه هر مطلوب و مؤثّرى نعمت گفته مى‌شود. ليكن نعمت حقيقى سعادت آخرت است و آنچه غير از آن است يا به غلط و يا بر سبيل مجاز سعادت خوانده مى‌شود چنان كه سعادت دنيويى را كه به كار آخرت هيچ كمكى نمى‌كند نيز نعمت مى‌نامند و اين غلط محض است. گاهى اطلاق نام نعمت بر چيزى در دست است ليكن درست‌تر از آن است كه اين نام بر سعادت اخروى اطلاق شود از اين رو هر سببى كه انسان را به سعادت آخرت رساند و به اين مقصود با يك واسطه يا چند واسطه كمك كند ناميدن آن به نعمت درست است، چه آن انسان را به نعمت حقيقى مى‌رساند. ما اسبابى را كه در اين راه يارى دهنده است و لذّاتى را كه نعمت ناميده شده‌اند تقسيم‌بندى و در زير ذكر مى‌كنيم: