ترك مال و بذل آن از راه سخاوت و جوانمردى و يا به منظور دلجويى از مردم و يا به طمع عوض، زهد نيست ولى همه آنها از عادتهاى نيك به شمار مى‌آيد، و در عبادات مدخليّت ندارند بلكه زهد آن است كه به سبب علم به حقارت دنيا نسبت به نفاست آخرت، دنيا را واگذارى. ليكن هر نوع ترك از كسى كه به خدا و آخرت ايمان ندارد گاهى مروّت و جوانمردى و سخاوت و خوشخويى است ولى زهد نيست، زيرا نيكنامى و داشتن محبوبيّت از لذّات دنيوى است و آن لذيذتر و گواراتر از مال است و همان گونه كه دادن مال پيشاپيش به طمع عوض، از زهد نيست ترك آن به اميد اين كه نام نيكى به دست آورد و مورد ستايش مردم قرار گيرد و به جوانمردى و سخاوت مشهور شود و زحمت و رنج خود را در حفظ اموال كه مستلزم قبول ذلّت در برابر پادشاهان و ثروتمندان است سبك كند ابدا از زهد به شمار نمى‌آيد، بلكه آن شتافتن به تحصيل لذّتى ديگر براى نفس است. زاهد كسى است كه دنيا با خلوص و صفا رام او گردد، و وى بدون آن كه به مقامش نقصانى وارد شود و دچار بدنامى گردد و يا چيزى را از دست دهد بتواند به آن متنعّم شود، امّا آن را از بيم آن كه مبادا با آن انس گيرد و با غير خدا مأنوس شود و جز او را دوست بدارد، و غير خدا را در محبّت خدا شريك سازد آن را ترك كند.

يا آن را طمع ثوابهاى آخرت رها سازد، و به اميد نوشابه‌هاى بهشت از نوشابه‌هاى دنيا بهره نبرد، و به طمع حوريان بهشتى از كنيزكان و زنان دنيا متمتّع نشود، و به اميد باغها و درختان بهشت از گردش در باغهاى دنيا چشم پوشد، و به طمع زينتهاى بهشتى تجمّل و آرايش دنيا را ترك كند، و به طمع ميوه‌هاى بهشتى از خوراكهاى لذّت بخش دنيا صرف نظر كند، و از بيم آن كه به او گفته شود: أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ في حَياتِكُمُ الدُّنْيا«١٠» همه آنچه را در بهشت وعده داده شده بر آنچه در دنيا به آسانى و پاكيزگى براى او ميسّر مى‌شود برگزيند، زيرا مى‌داند كه آنچه در آخرت است بهتر و پايدارتر است و هر چه جز آنهاست داد و ستدهايى دنيوى است كه در آخرت به هيچ روى سودى ندارد.

مى‌گويم: سخن جامع درباره حقيقت زهد همان است كه در نهج البلاغه از امير مؤمنان (ع) روايت شده كه فرموده است: «همه زهد در دو جمله از قرآن آمده است:

«٩» (( دلائل النبوة )) بيهقى به سند حسن ؛ (( المغنى . ))

«١٠» ابراهيم / ٣: آنهايى كه زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح مى دهند.