راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣١٣ - حقيقت رجا

خداوند نكوهش كرده است صاحب باغى را كه به هنگام ورود به باغش گفت: ما أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هذِهِ أَبَداً، وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلى‌ رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً.«٤»

مى‌گويم: كافى به سند خود از امام صادق (ع) روايت كرده كه به آن حضرت عرض كردند: گروهى از دوستان شما مرتكب گناه مى‌شوند و مى‌گويند ما اميدواريم، فرمود:

«دروغ مى‌گويند دوست ما نيستند، آنان گروهى هستند كه آرزوها بر آنها چيره شده است، كسى كه به چيزى اميد دارد براى آن كار مى‌كند، و آن كه از چيزى بيم دارد از آن مى‌گريزد.»«٥»

و نيز از آن حضرت روايت شده كه فرموده است: «مؤمن مؤمن نخواهد بود مگر آنگاه كه بيمناك و اميدوار باشد و بيمناك و اميدوار نخواهد شد، مگر آنگاه كه به خاطر بيم و اميد خود كار كند.»«٦»

يكى از حكيمان گفته است: كسى كه از چيزى بترسد از آن مى‌گريزد و كسى كه از خدا بيم دارد به سوى او مى‌گريزد.

غزّالى مى‌گويد: اكنون براى بنده كوشا در طاعات و دورى كننده از گناهان سزاوار است از فضل الهى كمال نعمت را انتظار داشته باشد و كمال نعمت دخول در بهشت است. امّا گنهكار هر گاه توبه آورد و همه تقصيرهاى گذشته را جبران كند شايسته است به قبول توبه خود اميدوار باشد و قبول توبه به هنگامى است كه گناه مكروه او شود، و بدى او را اندوهگين و نيكى او را شادمان كند و نفس خويش را مورد نكوهش و ملامت قرار دهد. كسى كه آرزوى توبه داشته و مشتاق آن باشد سزاوار است از خداوند اميد توفيق آن را داشته باشد، زيرا كراهت او از گناه و حرص او بر طاعت به منزله سببى است كه او را موفّق به توبه مى‌گرداند و رجا پس از تحقّق اسباب آن است. از اين رو خداوند فرموده است: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في سَبِيلِ الله أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ الله،«٧» معناى آيه اين است كه آنها استحقاق دارند اميدوار باشند و مقصود تخصيص وجود