راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٧٦ - قسم اوّل كه در آنها اختيار دارد افعال اوست كه آنها را طاعت يا معصيت گويند و اينها دو نوع است
پاسخ داد: چگونه از تو حاجتى بخواهم و حال آن كه پادشاهى من از پادشاهى تو بزرگتر است. پادشاه گفت: اين چگونه است؟ پاسخ داد: كسى كه تو بنده او هستى بنده من است، گفت: چطور؟ زاهد گفت: تو بنده شهوت و خشم و فرج و شكم خويش هستى، و من همه آنها را زير سلطه خود دارم و همگى بندگان منند و اين سلطنت در دنياست كه به سلطنت در آخرت كشانيده مىشود. پس كسانى كه به فريب شيطان فريفته شدهاند هم در دنيا و هم در آخرت ضرر كردهاند و آنانى كه توفيق يافتند تا بر صراط مستقيم استقامت ورزند هم دنيا و هم آخرت را به دست آوردهاند.
اكنون كه معناى پادشاهى و ربوبيّت، و معناى مسخّر بودن و بزرگى را دانستهاى و راه غلط و چگونگى فريب و تزوير شيطان را شناختهاى براى تو آسان خواهد بود كه از ملك و مقام روى بگردانى و بر نبودن آنها صبر كنى، چه با ترك آنها در حال پادشاهى يافتهاى و در آخرت نيز اميد پادشاهى دارى. كسى كه با جاه و مقام انس گرفته و عادت بر به كار بردن اسباب آن در او رسوخ يافته و سپس اين امور بر او مكشوف شده براى درمان وضع خود مجرّد علم و كشف كافى نيست بلكه ناگزير است عمل را بر آنها اضافه كند، و عمل بر سه گونه است:
١- از موضع جاه و مقام خود بگريزد تا اسباب و لوازم آن را نبيند چه با وجود و مشاهده اسباب صبر بر آن دشوار خواهد بود، چنان كه اگر شهوت بر كسى غلبه كند بايد از مشاهده چهرههاى زيبا كه محرّك شهوت است بگريزد و كسى كه اين كار را نكند نعمت خدا را در فراخى و وسعت زمين ناسپاسى كرده، زيرا خداوند فرموده است: أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها.«١٠٧»
٢- در كارهايى كه انجام مىدهد نفس خويش را به اعمالى وادارد كه بر خلاف عادت اوست، في المثل تكلّف و خودآرايى را به سادگى و بىپيرايگى، و لباس حشمت و بزرگى را به لباس تواضع و فروتنى مبدّل كند و به همين گونه هر شكل و حال و كارى را كه در مسكن و لباس و خوراك و نشستن و برخاستن به مقتضاى مقام خود به آنها عادت داشته تغيير دهد، و بايد هر يك از اينها را به نقيض آن مبدّل سازد، تا با اعتياد به اين كار ضدّ آنچه پيش از اين در او رسوخ داشته در وى راسخ و جايگزين شود، چه معناى درمان چيزى جز به كار بردن ضدّ آن نيست.
«١٠٧» نساء / ٩٧:... آيا سرزمين خدا پهناور نبود تا مهاجرت كنيد؟