مقرّبين است و دانستن چگونگى آن مشكل، و عمل به آن دشوار است. سبب دشوارى فهم و شناخت آن اين است كه توجّه به اسباب و اعتماد بر آنها شرك در توحيد و بكلّى اسباب را ناديده گرفتن ضربه زدن بر سنّت و بدنام كردن شريعت است و تكيه بر آنها بى آن كه آنها را اسباب بدانى خدشه‌دار كردن چهره عقل و غوطه‌ور شدن در گرداب جهل است.

تحقيق معناى توكّل به گونه‌اى كه مطابق با مقتضاى توحيد و عقل و شرع باشد بى‌نهايت پيچيده و دشوار است، و پرده برداشتن از اين معنا با خفايى كه دارد تنها از عالمان محقّقى ساخته است كه از فضل الهى چشمانشان به انوار حقايق بينا گشته است.

آنها ديدند و تحقّق دادند، سپس چون از آنها خواستند از آنچه ديده بودند بروشنى سخن گفتند. ما اكنون در بخش نخست اين كتاب بر سبيل مقدّمه به ذكر فضيلت توكّل آغاز مى‌كنيم و پس از آن به شرح توحيد مى‌پردازيم، و در بخش دوّم «حال توكّل» و عمل آن را شرح خواهيم داد.

بخش اول- فضيلت توكّل‌

امّا آيات: خداوند فرموده است: وَ عَلَى الله فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ«٢» و نيز: وَ عَلَى الله فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ«٣» و نيز: وَ من يَتَوَكَّلْ عَلَى الله فَهُوَ حَسْبُهُ«٤» و نيز: إِنَّ الله يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ.«٥»

چه بزرگ است مقامى كه دارنده آن مورد محبّت خداوند و مشمول كفايت او باشد.

كسى كه خداوند كفايت كننده و دوستدار و نگهبانش باشد به پيروزى بزرگى دست يافته است، زيرا محبوب عذاب داده نمى‌شود و دور و محجوب نمى‌گردد، خداوند فرموده است: أَ لَيْسَ الله بِكافٍ عَبْدَهُ«٦» و كسى كه خواهان كفايت غير از او باشد توكّل را ترك و اين آيه را تكذيب كرده است. چه اين پرسشى است كه پاسخ بحقّ را مى‌طلبد و مانند

«٢» مائده / ٢٣: و بر خدا توكّل كنيد اگر ايمان داريد.

«٣» ابراهيم / ١٢: و توكّل كنندگان بايد فقط بر خدا توكّل كنند.

«٤» طلاق / ٣: و هر كس بر خداوند توكّل كند او امورش را كفايت مى كند.

«٥» آل عمران / ١٥٩: خداوند متوكلان را دوست مى دارد.

«٦» زمر / ٣٦: آيا خداوند براى (نجات و حفظ) بنده اش كافى نيست .