راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٦٩ - اقسام گناهان و نسبت آنها با صفات انسان

حديث پيامبر (ص) كه طبق آنچه در اخبار آمده فرموده است: «بهشت در آسمانهاست»«٥٨» به مقلّد قاصر ناتوان است، چه آسمانها از دنياست و در اين صورت چگونه ممكن است دو برابر دنيا در دنيا باشد، و همچنان كه بالغ از فهمانيدن اين برابرى و سنجش به كودك عاجز است از تفهيم آن به انسان بيابانى نيز ناتوان است، و همان گونه كه گوهرشناسان در فهمانيدن اين معنا به بيابان نشين و روستايى چنانچه دچار آنها شود مأجور است همچنين عارف و خداشناس در تفهيم اين مقايسه و سنجش به انسانهاى كودن و ابله در صورت گرفتار شدن به آنها داراى اجر و پاداش خواهد بود. از اين رو پيامبر خدا (ص) فرموده است: «به سه تن رحم كنيد: عالمى كه در ميان جاهلان گرفتار شده، دولتمند قومى كه فقير شده و عزيز قومى كه خوار گرديده است»«٥٩».

پيامبران در ميان امّت به همين سبب مورد ترحّم هستند، و رنجهايى را كه به علّت نارسايى عقول امّت تحمّل مى‌كنند آزمايش و ابتلايى براى آنها از سوى خداست و بلايى است كه قضاى ازلى از پيش براى آنها مقدّر كرده است. پيامبر (ص) در گفتار خود كه فرموده است: بلا بر پيامبران و پس از آن بر اولياء و پس از آن بر افضل و افضل گمارده شده»«٦٠»، همين معنا را اراده كرده است. نبايد گمان كنى كه مقصود از بلا، بلاى ايّوب (ع) است كه بر بدن او وارد شد، چه بلاى نوح (ع) نيز بلايى بزرگ بوده است، زيرا گرفتار قومى شد كه دعوت او جز بر گريز آنها از وى نمى‌افزود. از اين رو هنگامى كه پيامبر خدا (ص) از گفتار برخى از مردم آزرده شده فرمود: «خداوند برادرم موسى را بيامرزد كه او بيش از اين آزار ديد و شكيبايى كرد.»«٦١» لذا همان گونه كه پيامبران از گرفتارى با منكران و كافران فارغ نيستند اولياى الهى و عالمان نيز از ابتلاى به جاهلان و نادانان مصون نمى‌باشند. به همين سبب كم اتّفاق افتاده است كه اولياى خدا از انواع‌