راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٥٠ - ٣- نعمتهاى خداوند در آفرينش قدرت و ادوات حركت
كامل پخته و اجزاى آن يكسان گردد. از اين رو خداوند متعال معده را به شكل ديگى آفريد كه غذا به آن سرازير مىشود و او آنها را مىگيرد و درها بر او بسته مىشود و غذا در آن مىماند تا به كمك حرارتى كه از اعضاى درونى پديد مىآيد و بر معده احاطه دارد هضم و پخته شود، چه در سمت راست معده جگر و در سمت چپ آن سپرز و در جلو آن پيه رقيقى است كه پيرامون آن را گرفته و در عقب گوشت پشت است. گرمى اين اعضا پيوسته از هر سو معده را فرا مىگيرد تا غذا پخته و به مايعى شبيه مىگردد كه مىتواند در جوف رگها جريان يابد و در اين هنگام از حيث مشابهت اجزا و رقّت به آب جوى شباهت دارد ليكن هنوز شايستگى تغذيه را نيافته است. خداوند متعال ميان معده و جگر گذرگاههايى از رگها آفريده و براى آنها دهانههاى بسيارى قرار داده تا غذا در آنها سرازير شود و به جگر رسد. جگر از خون سرشته شده چنان كه گويى قطعهاى از خون است و در آن رگهاى مويى بسيارى است كه در اجزاى جگر پراكنده شده كه غذاى رقيق در آنها سرازير مىشود و در آنها جريان مىيابد و در همه اجزاى جگر پراكنده مىشود تا آنگاه كه نيروى جگر بر آن چيره شود و آن را به رنگ خون درآورد. سپس به اندازهاى كه دوباره پخته شود و به صورت خون صافى شايسته براى غذاى اعضا درآيد در آن درنگ مىكند و حرارت جگر است كه آن را مىپزاند. از اين خون مانند هر چيزى كه پخته مىشود فضولاتى پديد مىآيد يكى از آنها شبيه به دردى تيره رنگ است كه خلط سودا گفته مىشود، و ديگرى همچون كف است كه صفرا ناميده شده است و اگر اين فضولات از آن جدا نشود مزاج اعضا تباه مىگردد. آنگاه حقّ تعالى زهره و سپرز را آفريده و براى هر يك از آنها گردنى قرار داده كه تا درون جگر كشيده شده است، زهره يا مراره صفرا و سپرز خلط سودا را جذب مىكند و در نتيجه خون صاف و زلال مىشود و جز فزونى رقّت و رطوبت چيزى در آن باقى نمىماند، چه آن ويژگيهاى آب را دارد و اگر چنين نبود در مويرگها پخش نمىشد و به هنگام تصاعد به سوى اعضا از آنها خارج نمىگرديد.
و نيز خداوند در بدن دو كليه آفريده و براى هر كدام گردنى دراز به سوى جگر قرار داده است، از شگفتيهاى حكمت الهى اين است كه گردن آنها به درون جگر كشيده نشده بلكه به رگهايى اتّصال دارد كه از «حدبه جگر» برآمده است تا آب آن را پس از خروج از رگهاى ريزى كه در كبد است جذب كند، زيرا اگر پيش از آن اين كار را بكند