راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٤٢ - حقيقت صبر و معناى آن
مشود ليكن قدرت بر دفع آن نداشته باشد. لذا نيازمند قدرت و نيرويى است كه بتواند با آن شهوات را از خود دور و با آنها مجاهده كند و تعدّى آنها را برطرف سازد. از اين رو خداوند فرشته ديگرى بر او گمارده تا او را ارشاد و با لشكرهايى كه ديده نمىشوند وى را تأييد و تقويت كند و به اين لشكرها فرمان داده كه با سپاه شهوت بجنگند، در نتيجه گاهى در جنگ با سپاه شهوت دچار ضعف مىشوند، و زمانى قوّت مىيابند و اين امر بر حسب تأييد و امدادى است كه خداوند نسبت به بندهاش دارد. چنان كه نور هدايت نيز در ميان خلق داراى اختلاف بىشمار است.
از اين رو بايد صفتى كه انسان به وسيله آن شهوات را مغلوب و ريشه كن مىكند و از چهار پايان ممتاز مىشود «انگيزه دينى» بناميم، و آنچه ارضاى شهوات را مطالبه مىكند «انگيزه هوس» نام بگذاريم و بايد بدانيم كه جنگ پيوسته ميان «انگيزه دينى» و «انگيزه هوس» جريان دارد و غلبه گاهى با اين و زمانى با آن مىباشد. ميدان اين جنگ دل انسان است، و امدادگران «انگيزه دين» فرشتگانند كه ياوران حزب اللّهاند، و مددكاران انگيزه شهوت شيطانهايى هستند كه مددكار دشمنان خدايند. بنابر اين صبر عبارت از پايدارى انگيزه دين در برابر انگيزه شهوت است. اگر استقامت ورزد تا آن را مغلوب كند و بر مخالفت با شهوت ادامه دهد حزب خدا را يارى كرده و به صابران پيوسته است و اگر سستى و ناتوانى كند به حدّى كه شهوت بر او چيره شود و در دفع آن پايدارى و شكيبايى نورزد به پيروان شياطين ملحق شده است.
بنابر اين ترك اعمال شهوت انگيز زاييده حالتى است كه آن را صبر مىنامند و آن عبارت از پايدارى انگيزه دين در برابر انگيزه شهوت است، و استقامت انگيزه دين نتيجه دانستن عداوت و تضادّ شهوات با اسباب سعادت در دنيا و آخرت است. پس هر گاه يقين او يعنى شناختى كه آن را ايمان مىگويند قوى شود يقين حاصل مىكند كه شهوات دشمنانى راهزن راه خدايند و در اين صورت استقامت انگيزه دينى او قوّت مىيابد و در نتيجه اعمالى كه انجام مىدهد بر خلاف خواست شهوات اوست و ترك شهوتها جز به نيروى انگيزه دين كه ضدّ انگيزه شهوت است تحقّق نمىيابد. قوّت معرفت و ايمان پيروى از شهوات را تقبيح مىكند و عاقبت آنها را زشت مىشمارد. اين دو فرشته با اجازه خداوند و مأموريّتى كه از جانب او دارند امور اين دو لشكر را بر عهده دارند، و آنها از كاتبين كرامند و آنها بر هر كسى از آدميان گمارده شدهاند.