است و روشن فرمود كه اخراج خون سبب خلاصى از آن است زيرا در آن هنگام ميان بيرون كردن كژدم از درون جامه و خارج ساختن خون مهلك از زير پوست و اخراج مار از خانه تفاوتى نيست. ترك اين اعمال شرط توكّل نيست بلكه به منزله ريختن آب بر آتشى است كه در درون خانه افروخته شده و براى خاموش كردن و دفع ضرر آن به اين كار اقدام شود، و خروج از سنّتهاى وكيل به هيچ روى از توكّل نيست. در خبر مقطوع آمده است كه: «هر كس روز سه شنبه هفدهم ماه حجامت كند براى او دارويى است از درد سال.»«٣٩»

امّا امر آن حضرت آن كه بسيارى از صحابه را به مداوا و پرهيز امر فرمود.«٤٠» سعد بن معاذ را فصد«٤١» و سعد بن زراره را داغ كرد،«٤٢» و به على (ع) كه درد چشم داشت فرمود: از آن مخور و از اين بخور كه تو را سازگارتر است، يعنى رطب مخور و چغندر كه با آرد جو پخته‌اند بخور.«٤٣» همچنين صهيب را ديد كه يك چشمش دردمند بود و خرما مى‌خورد، به او فرمود: تو با آن كه چشمت دردمند است خرما مى‌خورى؟ گفت: با سمت ديگرم مى‌خورم، پيامبر (ص) تبسّمى فرمود.«٤٤»

امّا فعل آن حضرت، در حديثى از طريق اهل بيت (ع) آمده است كه: «پيامبر (ص) هر شب سرمه به چشم مى‌كشيد، و هر ماه حجامت مى‌كرد، و هر سال دارو مى‌آشاميد»«٤٥» كه گفته‌اند سناى مكّى بوده است، و بارها از كژدم و غير آن مداوا كرد.«٤٦» روايت شده‌

«٣٩» طبرانى به طور مسند و در سند آن زيد بن ابى الحوارى است كه ضعيف است ؛ دارقطنى و جز او آن را موثّق شمرده اند؛ (( مجمع الزوائد، )) ٥/٩٣.

«٤٠» سنن ترمذى از حديث اسامة بن شريك ، گفته است : اعراب عرض كردند: اى پيامبر خدا! آيا مدارا نكنيم ؟ فرمود: ((آرى اى بندگان خدا مداوا كنيد))؛ سنن ابن ماجه ، (( كتاب الطبّ باب الحميه . ))

«٤١» صحيح مسلم ؛ (( المصابيح )) بغوى ؛ ٢/١٣١.

«٤٢» (( المصابيح )) بغوى ، ٢/١٣٢.

«٤٣» سنن ترمذى ، ٨/١٩، از حديث امّ المنذر، و گفته است : حديثى حسن و غريب است .

«٤٤» سنن ابن ماجه ، شماره ٣٤٤٣.

«٤٥» عراقى گفته است : آن را ابن عدى از حديث عايشه روايت كرده به سندى كه سيف بن محمّد در آن است ؛ و احمد و يحيى بن معين او را دروغگو دانسته اند.

«٤٦» عراقى گفته است : طبرانى آن را با سند حسن از جلبة بن ازرق روايت كرده است كه : ((پيامبر خدا (ص ) را كژدمى گزيد كه بر اثر آن بيهوش شد و مردم او را تعويذ كردند))، در (( اوسط )) خود از سعيد بن ميسره كه ضعيف است از انس روايت كرده است كه : ((چون پيامبر خدا (ص ) بيمار مى شد مقدارى سياهدانه در كف دست مى كرد و به دهان مى ريخت سپس بر بالاى آن آب و عسل مى نوشيد))، ابى يعلى و طبرانى در (( الكبير ع(( از حديث عبداللّه بن جعفر روايت كرده اند كه : ((پيامبر (ص ) پس از مسموميت حجامت كرد)).