هستند رهنماى او نباشد گمراهى بر او چيره‌تر است چه او گاهى نقل را بر وفق آنچه از تأويل بر او آشكار شده است حمل مى‌كند و زمانى ديگر به عمومات تخصيص مى‌دهد.

بنابر اين نعمتهاى مذكور به امر آخرت كمك مى‌كنند و اين قابل انكار نيست، ليكن در آنها فتنه‌ها و بيمهاست. فى المثل مال مانند مار است كه هم در آن پادزهر سودبخش و هم زهر نابود كننده است. اگر جادوگرى كه طريق احتراز از زهر مار و راه استخراج پادزهر از آن را مى‌داند مار را بيابد براى او نعمت است، و اگر روستايى نادان آن را به چنگ آورد براى او بلا و مايه هلاكت است. و نيز مال مانند درياست كه در آن انواع جواهر و مرواريد است. اگر كسى كه شناورى و غوّاصى و طريق پرهيز از خطرات دريا را مى‌داند در آن فرو رود به نعمت دست يافته و اگر كسى كه به اين امور نادان است در آن غوطه‌ور شود خود را هلاك كرده است. از اين رو خداوند متعال مال را ستوده و آن را خير ناميده و پيامبر خدا (ص) نيز آن را تمجيد كرده و فرموده است: «مال مددكار خوبى بر تقواى الهى است.»

همچنين بارى تعالى جاه و عزّت را ستوده، چه بر پيامبرش (ص) منّت نهاده كه دين او را بر همه اديان غلبه داده و آن را محبوب دلها ساخته است و مراد از جاه همين است.

ليكن در ستايش مال و جاه سخن كم گفته شده و آنچه در نكوهش آنها ذكر شده بسيار است. نكوهش ريا نكوهش جاه است، چه مقصود از ريا جذب دلها و منظور از جاه تملّك دلهاست، و اين كه از آنها زياد نكوهش و كم ستايش شده به سبب اين است كه بيشتر مردم به طريق افسون مار يا مال نادانند و راه غوّاصى در درياى جاه را نمى‌دانند به همين سبب واجب است آنها را هشدار و پرهيز داد تا مبادا پيش از آن كه به پادزهر رسند زهر مال و قبل از آن به جواهر دست يابند نهنگ درياى جاه آنان را هلاك كند.

اگر مال و جاه به ذات خود و براى همه مردم نكوهيده بودند قابل تصوّر نبود كه پيامبرى و پادشاهى در يك شخص جمع شود چنان كه در پيامبر ما (ص) گرد آمد و توانگرى نيز بر اين دو سمت اضافه شود همان گونه كه براى سليمان (ع) اتّفاق افتاد.

بنابر اين همگى مردم كودكند و مال مار است و پيامبران (ع) و عارفان افسون دان و اوراد خوانند و بسا آنچه به كودك ضرر مى‌رساند براى افسونگر و اورادخوان زيانى نداشته باشد.

آرى اگر افسونگر فرزندى دارد و خواهان بقا و صلاح اوست و در اين هنگام مارى‌